Göller Bölgesi Abies cilicica Carr. Ormanlarında Choristoneura murinana (Hübner) Üzerine Araştırmalar
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Süleyman Demirel Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Orman Mühendisliği Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2004
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: OĞUZHAN SARIKAYA
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): MUSTAFA AVCI
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:iiiÖZETBu çalışmada başta Avrupa'daki göknar ormanları olmak üzere oldukça geniş biryayılışa sahip olan, ancak Türkiye'de bugüne kadar bilinmeyen ve Göller BölgesiAbies cilicica Carr. ormanlarında ciddi boyutlarda zarar yapan Choristoneuramurinana (Hübner)'nın ekolojisi, zararı, yayılışı, morfolojisi, biyolojisi, doğaldüşmanları ve göknar ağaçlarında kurumaya olan etkileri araştırılmıştır.Bu amaçla zararlının varlığının tespit edildiği Yenişarbademli Toros Göknarıormanları araştırma alanı olarak belirlenmiştir. Bu sahada yapılan araziçalışmalarının yanısıra alandan toplanan araştırma materyali laboratuvarda kültürealınarak beslenmiş ve yürütülen laboratuvar çalışmalarıyla da gerekli sonuçlaraulaşılmıştır.C. murinana'nın ön kanatlarının zemini sarımsı krem renkte olup, hafif çizgili vekahverengi desenlere sahiptir. Arka kanatlar kahverengimsi gri renklidir. Önkanatları arasındaki açıklık dişi erginlerde 18-24 mm. arasında olup, ortalama22.8 ± 1.7 mm.'dir. Bu mesafe erkek erginlerde 16-21 mm. arasında değişmekte veortalama 18.5 ± 1.6 mm.'dir.Zararlının yumurtalarının şekli oval, üst yüzeyleri konveks, alt yüzleri disk şeklindeolup, 0.8-1 mm. genişliğindedir. C. murinana'nın olgun larvaları grimsi açık yeşilrenkte olup, siyahımsı kahverengi başa sahiptirler. Olgun larvaların boyları1.2-2.1 cm. arasında değişmekte olup, ortalama 1.6 ± 0.25 cm. olarak ölçülmüştür.Kahverengi pupalar, 8-12 mm. (ortalama 9.8 ± 1.26 mm.) uzunluğunda olup, 3-4mm. genişliğe sahiptir. Dişi pupaların ortalama ağırlığının 0.048 ± 0.012 gr. olduğu,erkek pupaların ise ortalama 0.033 ± 0.0035 gr. ağırlığında oldukları saptanmıştır.C. murinana kuzey yarımkürede özellikle Orta ve Doğu Avrupa'da oldukça geniş biryayılışa sahiptir. Zararlının Avrupa'daki yayılışına ait bilgiler XX. yüzyıl başlarınakadar dayanmaktadır. Ülkemizde ise zararlının varlığı Isparta-YenişarbademliA. cilicica sahalarında 2000 yılında tespit edilmiştir.C. murinana özellikle Avrupa'da A. alba Miller üzerinde önemli zararlara yolaçmaktadır. Bu kelebek diğer Abies türlerinde de zararlı olmakta, hatta farklı konifercinslerinde de zarar yapmaktadır. C. murinana'nın Yenişarbademli Toros Göknarı(A. cilicica) ormanlarında tespit edilmesiyle birlikte A. cilicica'da zararlının konukçutürleri arasına girmiştir.C. murinana ağaçların taze sürgün, tomurcuk ve ibrelerinde önemli derecede zararyapmaktadır. Larvaları yumuşak ve taze olan sürgünlerde ısırıcı-çiğneyiciağızlarıyla, ibreleri kemirerek yemektedirler. İbrelerin çiğnenmesi sonucu küçükkalıntılar kalmaktadır. Bu yiyim sonucunda göknarların tepesi kırmızımtırak birgörünüşe sahip olmaktadır.Arazide yapılan çalışmalarda C. murinana'nın uçma zamanının haziran ortasındantemmuz sonuna kadar devam ettiği tespit edilmiştir. Dişi erginler yumurtalarınıağaçların tepe tacına yakın, üst dallarına bırakmaktadırlar. Yumurtalar ilkivbırakıldıklarında renkleri yeşildir. İçindeki embriyonun gelişmesine paralel olarakyumurtaların rengi zamanla açılmaktadır. Yumurtalar bırakıldıktan 7-8 gün sonraaçılmaktadır.Toplam 6 larva dönemine sahip olan C. murinana kışı larva halinde geçirmektedir.Larvalar genellikle ağaçların tepe kısmında kışlamaktadırlar. İlkbaharın gelmesiyle3. döneme geçen larvalar kışlamadan nisan ayının ikinci yarısında çıkmaktadırlar. C.murinana'nın olgun larvaları sadece ibreleri yemekle kalmayıp, taze sürgünlerintomurcuklarının içini boşaltmak suretiyle zarar yapmaktadır. Larvalarınolgunlaştıkça boyları artmakta, büyüklüğündeki bu artışa bağlı olarak yaptığı zararınderecesi de artmaktadır.C. murinana'nın populasyonunu etkileyen önemli faktörlerden biri bu zararlınındoğal düşmanlarıdır. Parazitoitlerin C. murinana populasyonu üzerinde göstermişolduğu etkinlik % 22.3 olarak tespit edilmiştir. Her bir parazitoit türün bütünparazitoit türler arasındaki bulunma oranı tespit edilerek, C. murinana'nınpopulasyonunun azalmasında göstermiş olduğu etki ortaya konulmuş olup, en etkilitür olarak Apanteles obscurus Nees (Hym.: Braconidae) tespit edilmiştir.ANAHTAR KELİMELER: Choristoneura murinana (Hübner), Göller Bölgesi,Abies cilicica Carr.