Domates (Solanum lycopersicum) de likopen seviyesini belirleyen genlerin kalıtımı ve çevre varyansının etkisi

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Süleyman Demirel Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Bahçe Bitkileri Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2018

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Ahmet GÖK

Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Hakan AKTAŞ

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Türkiye de dâhil olmak üzere ıslah çalışmaları kapsamında geliştirilen lezzetsiz ve besin içeriği bakımından yetersiz ticari çeşitlere karşı önemli tepkiler oluşmakta, sağlıklı beslenmeye, doğal ve katkısız ürünlere yönelim nedeniyle de kalite özelliklerinin, ıslah kriterleri içerisinde önemini giderek artırmaktadır. Böyle bir durumda, tüketilen besinler arasında yüksek payı olan domatesin, besin içeriği arasındaki likopen seviyesi, antioksidan ve anti-kanserojen bir madde olması sebebiyle büyük önem taşımaktadır. Yüksek likopen seviyesine sahip yeni domates çeşitleri geliştirilerek, bu yönde yapılacak çalışmalara ışık tutulması hedeflenmekte ve geliştirilecek yeni çeşitlerle birim alanda yüksek verime sahip olmanın yanı sıra insan sağlığına olumlu yönde etki edecek yüksek besin içeriği de sağlanacaktır. Bu tez çalışmasında farklı dikim sezonlarına uygun olabilecek F1 domates çeşitleri ve ebeveynlerinin, güz ve bahar dönemi olmak üzere 2 farklı dikim dönemindeki toplam likopen değerleri değerlendirilmiştir. Çalışmada 18 adet hibrit ve ebeveynlerden oluşan genotip değerlendirilmiş ve likopen miktarları hesaplanmıştır. Bahar dönemi sonucunda elde edilen likopen miktarı ortalama 64.16 ± 8.85 mg/kg olarak, güz dönemi sonucunda elde edilen likopen miktarı ortalama 44.58 ± 10.39 mg/kg olarak hesaplanmıştır. Elde edilen bu sonuçlar ışığında bahar dönemi yetiştiriciliğinde elde edilen domatesteki likopen miktarının daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Domatesteki likopen içeriği üzerine çevre ve genetiksel etki hesaplamak adına yapılan Pearson korelasyonu sonucunda elde edilen r=0.666 (p≤0.01 düzeyinde anlamlı) değer, domatesteki likopen miktarı üzerine çevrenin etkisinin %34 civarında olduğunu göstermektedir. Elde edilen %66'lık sonuç ise likopen miktarı üzerindeki genetik etkiyi açıklamaktadır.