YALVAÇ-GELENDOST (ISPARTA) HAVZASI SU KAYNAKLARININ HİDROJEOKİMYASI VE SAĞLIK RİSK DEĞERLENDİRMESİ
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Süleyman Demirel Üniversitesi, Mühendislik ve Doğa Bilimleri Fakültesi, Jeoloji Mühendisliği Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Burcu Batur
Danışman: Ayşen Davraz
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:
Yalvaç-Gelendost Havzası Türkiye’nin güneybatısında Göller Bölgesi içerisinde
bulunmaktadır. Bu çalışmada, öncelikle havzanın jeolojik, hidrojeolojik özellikleri
araştırılmıştır. Havzada kullanılan suların hidrojeokimyasal ve kalite özellikleri
incelenmiş ve kullanım ile ilgili ortaya çıkabilecek sağlık risk değerlendirilmeleri
yapılmıştır.
Havzada bulunan yeraltısuları Ca-Mg-HCO3, Mg-Ca-HCO3 ve Ca-HCO3’lı sular
sınıfındadır. Ca ve HCO3 iyonları baskın olup akifer ortamın alüvyon ile kireçtaşı
ve kumtaşı gibi kayaçlar olabileceği tespit edilmiştir. Araştırmada, yeraltısuyu
kimyasını denetleyen temel faktörün kaya-su etkileşimi olduğu ve silikat
ayrışmasının majör ayrışma süreci olduğu belirlenmiştir. Yeraltısularının
çoğunluğunda dolomit ve kalsit mineralleri aşırı doygundur. Suların tamamında
anhidrit, jips ve halit mineralleri doygunluk altındadır. İnceleme alanında suların
azot türevleri (NO2, NO3, NH4) ve ağır metal (As, B, Ba, Cr, Cu, Mn, Pb, Zn)
içeriklerinin içme suyu limit değerleri içerisinde olduğu tespit edilmiştir. F
elementi ise sadece bir örnekte limit değerlerin üzerindedir. İnceleme alanından
alınan örneklerde yapılan kirlilik parametreleri dikkate alındığında sağlık riski
oluşturabilecek As, NO3 ve F parametreleri için sağlık risk değerlendirmesi
yapılmıştır. Yetişkin bireyler için iki örneğin içme suyu olarak kullanımda sağlık
riski oluşturabileceği belirlenmiştir. Yetişkin bireylerde As elementi için dermal
yolla maruziyette kanser riski oluşabileceği tespit edilmiştir. Çocuk bireylerde ise
içme suyu ve dermal yolla kullanımda sağlık riski olmadığı görülmüştür.
Ayrıca, suların sulama suyu olarak kullanılabilirliğinin değerlendirilmesi için
majör iyon içeriklerine bağlı farklı kimyasal oranlar ve grafikler kullanılmıştır. Bu
parametrelere göre yeraltısularının sulama suyu olarak kullanıma uygun olduğu
görülmüştür.