Tarla Koşullarında Farklı Uçucu Yağ Uygulanan Patates (Solanum tuberosum L.) Bitkisinden Elde Edilen Yumruların Tohumluk Değerlerinin Belirlenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Süleyman Demirel Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Tarla Bitkileri Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2017
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Yeşim CİRİT
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Arif ŞANLI
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Tez çalışması Süleyman Demirel Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Bölümünde 2016 yılında arazi çalışması olarak yürütülmüştür. Araştırmada, tohumluk yumrulara ve bitki yapraklarına kekik (Origanum onites L.), dereotu (Anethum graveolens L.), kimyon (Cuminum cyminum L.) ve çörtük otu (Echinophora tenuifolia L. subsp. sibthorpiana (Guss.)) uçucu yağı (tohumluk yumrulara 300-600 ppm, bitki yapraklarına 600-1200 ppm dozları) uygulandıktan sonra hasat edilen ve 6 ay süre ile kontrollü şartlarda (4-6 oC sıcaklık, % 80-85 nispi nem) depolanan Agria çeşidine ait yumruların tohumluk değerlerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Bir önceki yıl hem bitki yapraklarına hem de tohumluk yumrulara yapılan uygulamalardan alınan tohumluk yumruların bir sonraki üretim sezonunda yumru verimi ve verimi oluşturan parametreler ile yumruların bazı kalite özelliklerinin istatistiki açıdan önemli derecede farklılık gösterdiği tespit edilmiştir. Tohumluk yumruya yapılan uygulamalarda dereotu, çörtük ve kimyon uçucu yağının her iki dozu ile 300 ppm kekik uçucu yağı, yapraktan yapılan uygulamalarda ise çörtük ve kimyon uçucu yağlarının her iki dozu ile dereotu ve kekik yağlarının 600 ppm dozlarında çıkış oranı kontrolde daha yüsek olmuştur. Tohumdan kekik yağı, yapraktan ise çörtük, kekik ve 600 ppm dereotu yağı uygulamalarında çıkış süresi kontrol ile benzer olmuş, diğer tüm uygulamalarda çıkış süresi daha geç olmuştur. Uygulamalara bağlı olarak, ortalama ocak başına yumru sayısı 5.0-7.5 adet/ocak, ortalama yumru ağırlığı 124-163 g ve ocak verimi 615-1116 g/ocak arasında değişim göstermiş, tohumluğa yapılan 600 ppm kekik yağı ile yine yapraktan yapılan 600 ve 1200 ppm kekik uçucu yağı uygulamaları hariç diğer tüm uygulamalar kontrolden daha iyi sonuç vermiştir. Yapraktan yapılan kekik uçucu yağı uygulamaları hariç diğer tüm uygulamalar toplam yumru verimini önemli ölçüde arttırmış, en yüksek toplam yumru verimleri tohumluk yumrulara yapılan 300 ve 600 ppm çörtük uçucu yağı ve 600 ppm kimyon yağı, yapraktan yapılanlarda ise 1200 ppm kimyon uçucu yağı uygulamalarından elde edilmiştir. Bu uygulamalar sonucu toplam yumru verimi kontrole göre yaklaşık % 66-72 oranında daha yüksek olmuştur. Tohumdan yapılan 600 ppm kekik yağı ile yapraktan yapılan çörtük ve 600 pm kekik yağı uygulamaları amorf yumru oranının, yapraktan yapılan kekik uygulamaları ise çatlak yumru oranının kontrole göre artmasına neden olmuştur. Hem tohumluk yumrulara hem de bitki yapraklarına yapılan uygulamalar yumru kalitesini önemli ölçüde etkilemiş, tohumluk yumrulara yapılan çörtük, kimyon ve 600 ppm kekik yağı uygulamaları ile yapraktan yapılan dereotu ve 600 ppm çörtük ve kimyon uygulamalarında kuru madde oranı diğer uygulamalardan daha yüksek olmuştur. Uygulamalara bağlı olarak yumruların hem toplam hem de indirgen şeker içerikleri genellikle artış göstermiş, tohumluk yumrulara yapılan çörtük ve kimyon uygulamaları ile yapraktan yapılan kekik ve 600 ppm çörtük uygulamalarında yumru şeker içerikleri kontrol ile benzer olmuştur. Genel olarak değerlendirildiğinde, dikimden önce yumrulara çörtük ve kimyon uçucu yağları, bitki yapraklarına ise 1200 ppm kimyon uçucu yağı uygulaması yapılan bitkilerden elde edilen yumruların tohumluk değerlerinin daha yüksek olduğu ve bu yumruların tohumluk olarak kullanılması durumunda patateste birim alan veriminin önemli ölçüde arttırılabileceği sonucuna varılmıştır. Anahtar Kelimeler: Patates, Solanum tuberosum L., uçucu yağ, yumru verimi, kalite, tohumluk değeri