İmidazol Grubu Antifungal İlaçların Bozunma Ürünlerinin Ve Kromatografik Davranışlarının Rplc Ve LC-MS/MS Yöntemleriyle Belirlenmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Süleyman Demirel Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Kimya Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2018
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Zehra Üstün
Danışman: Ebru Çubuk Demiralay
Özet:
Heterosiklik kimyada benzersiz bir yere sahip olan imidazoller ve türevleri son yıllarda kimya ve farmakolojide çok yönlü özelliklerinden dolayı büyük ilgi görmüşlerdir. İmidazol bileşikleri birçok alanda önemli rol oynamakta olup aynı zamanda birçok ilacın yapısında bulunmaktadır. Bu grubu içeren ilaçlar antifungal, antimikrobiyal, antiinflamatuar, antikanser, antiviral, antidiyabetik vb. gibi birçok durumda terapötik bir etkiye sahiptir.Bu özellikleri nedeniyle, imidazol içeren ilaçların tüm klinik, farmakokinetik ve kimyasal çalışmaları, ilaç araştırmaları ve keşiflerinde son derece önem teşkil etmektedir. Protonasyon sabiti (pKa) değeri, bazik bir bileşiğin pH'a göre iyonlaşma durumunu tahmin etmek için kullanılan anahtar bir parametredir. Bu parametrenin bilinmesi ilaçların ADMET özelliklerinin belirlenmesinde oldukça önemlidir çünkü özellikle emilim ve dağılım bileşiğin iyonlaşmasından büyük ölçüde etkilenir. Bu tez, altı adet imidazol grubu içeren ilaçların (klimbazol, lanokonazol, bifonazol, butokonazol, oksikonazol ve sertakonazol) alıkonma davranışları üzerine çözünenin iyonlaşma etkisini incelemekte ve asetonitril yüzdesi 35, 40, 45, 50 ve 55% (v/v) olan asetonitril-su karışımlarındaki kromatografik verileri kullanarak bileşiklerin pKa değerlerini belirlemektedir. Bunu yaparken, pH değerleri aktivite katsayıları dikkate alınarak su yerine mobil faz olarak kullanılan hidroorganik karışımda ölçülmüştür. Suda çözünürlüğü az olan bu ilaçların, RPLC yöntemi ile asetonitril-su ikili karışımlarında elde edilen pKa değerlerinden yararlanarak sudaki pKa değerlerinin tahmin edilmesinde üç farklı yaklaşım kullanılmıştır. Ekstrapole edilen sonuçların Chemicalize programı ile hesaplanan pKa değerleri ile uyum içinde olduğu görülmüştür. Tüm kromatografik ayırmalar 25°C'de, Pinnacle DB Cyano (5 µm, 250 x 4,6 mm) kolonda gerçekleştirilmiştir. Mobil fazın akış hızı ve çalışılan dalga boyu ise sırasıyla1 mL/dakika ve 202 nm olarak belirlenmiştir. Ayrıca, su-asetonitril karışımı mobil fazların pH'sı ve alıkonma faktörü arasındaki ilişki kullanılarak optimum ayırma koşulu belirlenmiştir. Bu ilişki incelendiğinde optimum ayırma koşulu pH'sı 7 olan (%45:55, v/v) asetonitril-su karışımı olarak belirlenmiştir. Geliştirilen metodun belirlenen referans değerlere uygunluğunun ölçülebilmesi için sistem uygunluk testleri yapılmış ve sonuçlar yeterli bulunmuştur. Geliştirilen RPLC yönteminin validasyonu doğrusallık, seçicilik, doğruluk, kesinlik ve geri kazanım parametreleri kullanılarak yapılmıştır. Her bir bileşik için doğrusal derişim aralıkları belirlenmiş ve korelasyon katsayıları 0,998'den büyük olacak şekilde bulunmuştur. Çalışılan bileşikler için LOD ve LOQ değerleri hesaplanmış ve bu şekilde metodun hassasiyetinin ve seçiciliğinin de yeterli olduğu görülmüştür. Gün içi ve günler arası çalışmalar sonucunda %RSD değerleri hesaplanmış ve her bir çalışma için %RSD değeri 1'in altında bulunmuştur. Bileşikler için geri kazanım deneyleri gerçekleştirilmiş ve geri kazanım yüzdeleri hesaplanarak metodun doğruluğu belirlenmiştir. Belirlenen bu optimum ayırma koşulunda bileşiklerin topikal kremde, ticari şampuanda ve insan idrarında kantitasyonları gerçekleştirilmiştir. Zorlanmış bozunma deneyleri, ilaçların kararlılılığın belirlenebilmesi ve ilaçların bozunma davranışlarının anlaşılabilmesi amacıyla ilaç geliştirme çalışmalarında kullanılan bir yöntemdir. Bu çalışmada ilaçların çeşitli stres koşulları altındaki (hidrolitik, oksidatif, fotolitik ve termal) bozunmalarının belirlenebilmesi için basit, spesifik ve doğru bir RPLC yöntemi geliştirilmiştir. Bileşikler, oda sıcaklığında asit (0,1 M HCl) ve alkali (0,1 M NaOH) hidrolitik koşulların yanı sıra oksidatif bozunmaya (%3 (v/v) H2O2) tabi tutulmuştur. Buna ek olarak, fotolitik koşulda bileşikler 365 nm UV ışığında, benzer şekilde termal çalışmalarda ise iki farklı sıcaklığa (60°C ve 80°C) maruz bırakılmıştır. Çeşitli stres koşulları altında oluşan tüm bozunma ürünlerinin RPLC ile ayrımı Pinnacle DB Cyano kolon kullanılarak pH'sı 7 olan asetonitril-su ikili karışımında (%45:55, v/v) gerçekleştirilmiştir. Bütün stres koşulları altında bileşiklerde meydana gelen maksimum bozunmanın oksidatif koşulda meydana geldiği bozunma yüzdelerinin hesaplanması ile belirlenmiştir. Bu bileşiklere ait yapılmış çok az çalışma olduğundan bu tezin sonuçları literatüre önemli katkı sağlayacaktır.