Atık Floresan Lambalardan Civa Geri Kazanımı ve Proses Optimizasyonu

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Süleyman Demirel Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Çevre Mühendisliği Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2013

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Sezen Coşkun

Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Gökhan CİVELEKOĞLU

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu tez çalışmasında ülkemizde floresan lamba tüketim rakamları ve farklı üreticilerden temin edilen farklı tip yeni floresan lambalar ile toplanan atık floresan lambalardaki cıva içerikleri belirlenmiştir. Atık floresan lambalardan oksidatif liç ve sementasyon prosesleriyle cıva metalinin uzaklaştırılması ve geri kazanılabilirliği araştırılmıştır. Liç ve sementasyon çalışmaları 23 faktöriyel dizayn esas alınarak yürütülmüş, liç çalışmalarında katı/sıvı oranı, reaktif konsantrasyonu, sıcaklık, sementasyon çalışmalarında ise sementasyon süresi, pH ve indirgen ajan miktarı faktörlerinin proses performansı üzerine etkileri belirlenmiştir. Liç prosesinde reaktif çözelti olarak NaOCl/NaCl ve KI/I2 kullanılmış, sementasyon prosesinde ise cıvanın katı forma alınabilmesini sağlamak amacıyla indirgen ajan olarak demir (Fe), bakır (Cu) ve çinko (Zn) metalik tozları kullanılmıştır. Sonuçlar ANOVA (analysis of variance) yöntemiyle değerlendirilmiştir. En çok tüketilen düz tip olan T8 ve T12 lambaların toplam cıva miktarları sırasıyla 6 mg/lamba ve 12 mg/lamba olarak tespit edilmiştir. Her iki tip lambada da en fazla cıva içeriği (%95) fosfor tozu numunelerine belirlenmiştir. T8 ve T12 tip lambaların pulverize edilmiş (fosfor tozu + cam) ve kütlece eşit miktarda karıştırılmış (%50 T8-%50 T12) numunelerinde NaOCl/NaCl reaktifi ile cıva %95 oranında çözeltiye alınmıştır. En uygun liç şartları 0.5 M NaOCl/0.2 M NaCl liç çözeltisi, 50 g numune miktarı ve 50 0C sıcaklık olarak belirlenmiştir. Sementasyon testleri sonucunda Fe ve Zn cıvanın semente olmasını %100 oranında sağlayan indirgen ajanlar olarak tespit edilmiştir. En uygun proses şartları, her iki metal için de 5 dk temas süresi, pH 1 ve 5 g/L indirgen ajan miktarı olarak belirlenmiştir. Zn metali yüksek redoks potansiyeline sahip olması ve Fe tozuna göre %1 oranında daha ucuz olması nedeniyle sementasyon prosesinde en uygun indirgeyici ajan olarak seçilmiştir. Tüm sonuçlar atık floresan lambalardan cıva metali geri kazanımının mümkün olduğunu ve çevresel açıdan etkin bir biçimde uygulanabileceğini göstermiştir. Anahtar Kelimeler: Atık floresan lamba, cıva, geri kazanım, kimyasal liç, tehlikeli atık, sementasyon