GELENEKSEL DÖVMENİN SERAMİK YÜZEYLERDE UYGULANMASI(MARDİN KIZILTEPE ÖRNEĞİ)
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Süleyman Demirel Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, Sanat Ve Tasarım Anasanat Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2018
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SELMA GENÇEL
Danışman: Mustafa Genç
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Anadolu kültüründe Orta Asya'dan Kafkaslara kadar mitolojik, dinsel, ekonomik, kültürel anlamlarda farklı bir iletişim aracı olan geleneksel dövme insanlık tarihi kadar eskilere dayanmaktadır. Kimi yerde soyluluğu, kimi yerde ait olduğu boydan bir işaret olarak görülen dövme (dak), damga, im, en gibi unsurlar tarih öncesi çağlardan günümüze kadar varlığını sürdürmüş kültürümüzün DNA'sını oluşturmuş; kaya, ağaç, deri, dokuma, madeni eşya, çanak çömlek, mezar taşları vb. birçok alanda silinmez izler bırakmıştır. Bedene yapılan geleneksel dövme sosyal ortamda tanrıya inanmanın, ona yakın olmanın ve isteklerin ifadesi olarak inanç sistemleri ile yakından ilgilidir. Dövmenin kötü ruhlardan, cinlerden, perilerden, kötü bakışlardan birçok hastalıktan koruduğuna ve bunlara karşı bir çeşit bağışıklık sağladığına inanıldığı gibi dövmeli kişinin büyülü ve sırlı bir güce sahip olduğuna inanılır. Mısırda, eski Yunanlılarda ve Roma'da, Japonya'da ve Ortadoğu'da da geleneksel dövmeye rastlanılmıştır. Özellikle ticaret yolları (baharat yolu, ipek yolu), dövmenin yayılmasında büyük rol oynamıştır. Coğrafi keşiflerle yeni ve farklı erişim güzergâhları bulunmuş ve böylelikle dövme olgusu hızla yayılmıştır. Tüm Dünya'da olduğu gibi, Anadolu'nun çeşitli yörelerinde de geleneksel dövme söz konusudur. Mardin Kızıltepe'de görülen geleneksel dövmenin büyük göçlerle, savaş ve ticaret yoluyla aktarıldığı düşünülmektedir. Mardin Kızıltepe'de yapılan alan çalışmasında, dövme yaptıran herkes dövmeyi öncelikle süs için yaptırdığını söylemektedir. Bu nedenle, günümüzde de gençler arasında moda olarak yapılan dövmenin geçmişten günümüze süregelmesi tesadüf değildir. Semboller, kültürlerarası sessiz bir dille nesilden nesile aktarılmış, kimi yerde işaretten öte aidiyeti simgelemektedir. Bu bağlamda, evrensel semboller dizini olan geleneksel dövme ne zaman, nerede, nasıl ve hangi ihtiyaçlarla yapıldığını anlamak önemlidir. . Bu tez çalışmasında, dövmenin tarihçesi ve yapılma amaçları, Türklerde dövme kültürü, geleneksel dövme ve dövme teknikleri, sembollerin anlamları, dövmeler ile tamga (damga) arasında görülen benzerlikler üzerine bir araştırma yapılmıştır. Geleneksel dövme motiflerini, işaretten öte kimi yerde alfabe, kimi yerde tabletler, kimi yerde bayrak, kimi yerde mezar taşı, kimi yerde çanak çömleklerde, paralarda, evimizin baş tacı halı ve kilimlerde, duvarda, süsleme şeklinde görmek mümkündür. Bu açıdan bakıldığında, dövme motifleri bir yol haritası ve kültürümüzün mirasıdır. Bu tezin temel hedefi; Anadolu'da unutulmaya yüz tutan somut olmayan kültürel miras özelliği taşıyan geleneksel dövme kültürünün son örneklerini seramik formlara uygulayıp belgelemek ve kayıt altına almaktır. Bu temel hedef doğrultusunda, Güneydoğu Anadolu bölgesinde, ortak dinlerin bir nakış gibi işlendiği, kendine özgü, ancak bir bütünlük içinde dünya kültürlerini koynunda besleyen Mardin'in Kızıltepe İlçesi pilot bölge olarak belirlenmiştir.