Rezidüel Gravite Anomalilerinden Yerçekimsel Arama Algoritmasıyla Model Parametre Kestirimi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Süleyman Demirel Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Jeofizik Mühendisliği Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2019
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Merve Işık
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Çağlayan BALKAYA
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:ÖZET Yüksek Lisans Tezi REZİDÜEL GRAVİTE ANOMALİLERİNDEN YERÇEKİMSEL ARAMA ALGORİTMASIYLA MODEL PARAMETRE KESTİRİMİ Merve IŞIK Süleyman Demirel Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Jeofizik Mühendisliği Anabilim Dalı Danışman: Doç. Dr. Çağlayan BALKAYA Topluluk tabanlı yeni bir metasezgisel olan Yerçekimi Arama Algoritması (YAA), Newton'un kütle çekim yasasına ve kütlelerin etkileşimine dayanan fiziksel bir olgudan esinlenilerek geliştirilmiştir. Bu algoritmada, topluluktaki arama yapan bireyler temel olarak Newton yerçekimi ve hareket yasaları aracılığıyla birbirleriyle etkileşime giren bir kütleler topluluğudur. Algoritma, bilimsel topluluk arasında hızla popülerlik kazanmış olsa da uygulamalı jeofizikte henüz geniş bir şekilde araştırılmamıştır. Bu nedenle, basit şekilli cisimlerin neden olduğu rezidüel (sığ) gravite anomalilerinin yorumlanması ilk kez bu tez kapsamında gerçekleştirilmiştir. Algoritmanın uygulanabilirliği ve etkinliği ilk olarak kuramsal olarak üretilen bir anomalide test edilmiştir. Kestirilmek istenen model parametreleri, genlik katsayısı (A), yapının derinliği (z0) ve yeryüzündeki izdüşümü (x0) ve biçim faktörlerini (q ve ƞ) içermektedir. Ayrıca, gürültü içeriğinin çözüm üzerindeki etkisi de araştırılmıştır. YAA'nın başarısı, değerlendirme sürecinde her bir yinelemede azalan yerçekimi sabiti (G) gibi kullanıcı tanımlı kontrol parametrelerinin ayarlanmasına nispeten duyarlı olduğu için, algoritmanın keşif ve sömürü aşamaları arasında daha iyi bir denge sağlayabilmek için bu parametreler araştırılmıştır. Ayrıca, Québec'te (Kanada) bulunan bir metal sülfit yatağından kaynaklanan bir alan anomalisi de değerlendirilmiştir. Genel olarak, algoritma önceki çalışmaların sonuçları ile oldukça uyumlu model parametre kestirimleri sağlamıştır. Bununla birlikte YAA, ters çözümde yineleme sayısının artmasıyla daha etkili sonuçlar sağladığı için yüksek bir hesaplama maliyeti karakteri göstermektedir. Bu nedenle, YAA'yı türev tabanlı bir ters çözüm uygulamasıyla birleştiren melez bir yaklaşım diğer jeofizik uygulamalar için daha faydalı olabilir. Anahtar Kelimeler: Parametre kestirimi, Yerçekimi Arama Algoritması, metasezgisel, gravite anomalileri. 2019, 66 sayfa