KENTSEL SAÇAKLANMANIN KENT ÖRÜNTÜSÜ ÜZERİNDEKİ ETKİSİNİN FRAKTAL GEOMETRİ İLE TESPİTİ; ISPARTA ÖRNEĞİ
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Süleyman Demirel Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Şehir Ve Bölge Planlama Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2016
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Neşe Aydın
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Erkan POLAT
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Sanayi Devriminden sonra yaygınlaşan sanayi aktivitelerinin ve teknolojik altyapının gelişimi tüm kentlerde değişimlere ve dönüşümlere yol açmış, çok yönlü ve katmanlı yeni bir alan kullanımı tipinin oluşmasına neden olmuştur. Günümüzde artık neredeyse her kentte kamuya ait veya özel, bireysel kullanıma veya aile kullanımına uygun, dinlenme veya çalışma için, ödüllendirmek veya cezalandırmak için, saklamak veya göstermek için, üretim veya tüketim için, bireysel veya kurumsal amaçlar için, barış veya savaş için tasarlanmış mekânlar ve yapılar bulunmaktadır. Farklılaşan bu alan kullanımı tipleriyle her mekânsal birim kentin farklı noktalarında yer seçmeye başlamış ve meydana gelen büyüme tipleri de değişmeye ve farklılık göstermeye başlamıştır. Bu alan kullanım biçimlerinin bazıları kent içerisindeyken, bazıları da giderek kentten kopuk alanlarda yer seçmeye başlamış ve böylelikle yörekentler meydana gelmeye başlamıştır. Bununla birlikte kentler giderek genişlemeye, yayılmaya, büyümeye başlamış ve gelişimini kentin çeperlerinde bulunan kırsal alanlara doğru devam ettirmiştir. Bu durum, beraberinde birbirinden kopuk, korunan ya da korunması gerekli alanların amaçsızca kullanıldığı veya kullanılamadığı, kentle arasında kullanılmayan alanların bulunduğu (urban-rural fringe), merkezden uzak, sürekliliği ve bir kimliği olmayan yeni bir takım örüntü biçimleri ortaya çıkarmıştır. İşte, kentte gözlemlenen bu büyüme şekli uluslararası yazında 'urban sprawl' olarak adlandırılmaktadır. Bu kavram dilimizde hem "kentsel saçaklanma" hem de "kentsel yayılma" olarak kullanılmaktadır. Bu tezde "kentsel saçaklanma" kavramı kullanılmış ve bunun nedeni tez kapsamında ayrıntılı bir şekilde açıklanmıştır. Günümüzde, kentlerin kent sınırlarına/kenarlarına/çeperlerine doğru ve/veya kent çeperlerinin dışına doğru yayılması ya da saçaklanması gitgide artmaya ve önüne geçilmez bir durum haline gelmeye başlamıştır. Bu tez çalışmasında kentlerin değişen bu yeni büyüme biçimi ve bu büyüme biçiminin zaman içerisinde kentin mekânsal örüntüsüne olan etkisi 'Isparta' örneğinde incelenmiştir. Bu çalışmanın kapsamında kentsel saçaklanmanın kent örüntüsü üzerindeki etkisi iki aşamada ele alınmıştır. İlk aşamada Isparta örnekleminde, Isparta kentinin mekânsal örüntüsünü belirleyen planlama çalışmaları tarihsel süreçte ele alınarak kent örüntüsü üzerindeki etkileri incelenmiştir. İkinci aşamada ise Isparta kenti yerleşik alan örüntüsünün büyüklük, doluluk-boşluk değişimi analiz edilmiş 2003 yılından 2015 yılına kadar 2'şer yıl arayla alınan uydu görüntüleri "Fractalyse" programına uygun hale getirilerek "Fraktal Geometri" yöntemiyle ölçülmüştür. Bu çalışmada özetle; kentlerin büyüme dinamiklerinin hızla değiştiği, kentte bulunan farklı mekânsal kullanım tiplerinin kentin dışında veya çeperinde yer seçerek yeni büyüme şekli olan "kentsel saçaklanma" yı oluşturduğu, bu saçaklanmanın yıllar bazında kentin örüntüsünü nasıl etkilediği 'Isparta' örneği üzerinden 2 ayrı veri seti kullanılarak ele alınmıştır.