Art Nouveau'nun Osmanlı'daki yansıması Raimondo D'aronco'nun Şeyh Zafir Külliyesi örneği
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Süleyman Demirel Üniversitesi, Mimarlık Fakültesi, Mimarlık Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2015
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Dilşat Deniz Ölekli
Danışman: Hatice Gökçen Özkaya
Özet:Modernleşme hareketleri ile Endüstri Devrimi'nden sonra Avrupa'da ortaya çıkan ve II. Abdülhamid döneminde Osmanlı İmparatorluğu'na da ithal edilen Art Nouveau mimarlık üslubu ve bu üslubun eseri Şeyh Muhammed Zafir Külliyesi tezin ana konusunu oluşturmaktadır. 19. yüzyıl sonlarında İngiltere'de doğan ve kısa sürede Avrupa kıtasına yayılan Art Nouveau ile Osmanlı topraklarında özenli birçok eser icra edilmiştir. Bu eserlerin çoğu II. Abdülhamid tarafından sergi pavyonu tasarımı için davet edilen İtalyan mimar Raimondo D'Aronco tarafından tasarlanmıştır. İstanbul'da Art Nouveau'nun mimarı niteliğinde olan D'Aronco ve bu üsluptaki eserlerinden birinin seçilmesine, bu üslubu Osmanlı'da anlatabilmenin en doğru yol olduğu düşüncesi sebep olmuştur. D'Aronco'nun bahsedildiği gibi bu üsluba ait geniş bir listesi olmasına rağmen tezin ana konusu için Şeyh Zafir Külliyesi seçilmiştir. Bu fonksiyon ve bu üslubun birleştiği tek ve Klasik Osmanlı üslubu ile entegre konusunda başarılı bir eser olması bu tez için seçilmesine sebep olmuştur. Bu yapıyı anlamak için modernleşme hareketlerinden başlayarak, Osmanlı'da yaşanan sosyal ve mimari değişimlerin Art Nouveau'ya kadar uzanan süreci incelenmiştir. Endüstri Devrimi ve sanat üzerindeki etkisi, bu etkiler sonucunda ortaya çıkan üsluplardan biri olan Art Nouveau üslubunun karakteristik özellikleri ve Art Nouveau'nun Osmanlı'daki hali mercek altına alınmıştır. Bu üslubun D'Aronco ile ülkeye gelmesinden dolayı, D'Aronco'nun İstanbul öncesi çalışmalarından söz edilmiş ve sonrasında İstanbul çalışmaları incelenmiştir. Böylece Osmalı'da Art Nouveau'nun nasıl şekillendiğini ortaya koymak amaçlanmıştır Aynı arazi içerisinde bulunan Ertuğrul Tekke'nin Şeyh Zafir Külliyesi ile olan ilişkisine yer verilmiştir. Çeşme, kitaplık ve türbeden oluşan bu külliyenin detaylı resimleri rölöve çalışmaları ile desteklenerek mimari ve yapısal özelliklerinin anlatılmıştır. Tüm bu çalışmalar ve izlenen yol ile D'Aronco'nun Şeyh Zafir Külliyesi üzerinden kendisine has Art Nouveau'sunun çizgilerinin ortaya çıkarılması hedeflenmiştir. Sadece kendisine özgü olan değil bu yapı üzerinde uyguladığı Art Nouveau'nun farklılığının fark edilmesi amaçlanmıştır. Yapının mimari özelliklerini mercek altına alarak Art Nouveau'nun Osmanlı'ya nasıl yansıdığını, ne gibi değişimler ve eklentiler ile burada doğduğunu, D'Aronco'nun Avrupalı bir üslubu, dini bir yapıya nasıl uyarladığını anlatma çabası güdülmüştür. Yapının yeni bir yapı türü olmaması, yapının, kendisinden önce veya aynı dönemde yapılmış türbeler ile bazı benzerlikleri taşımasına sebep olmuştur. Art Nouveau'nun Osmanlı'ya giren yeni bir üslup olması ve bu üsluba ait tek türbe olması da yapıya özgünlük kazandırmıştır. Avrupalı bir üslubun Anadolu'ya özgü bir yapı türü üzerindeki izlerinin açığa vurulması amaçlanmıştır. Bütün bu amaçlar ile yapının ortaya koyduğu geleneksellik ve Avrupalılık üzerinden yapının özgünlüğü olduğu düşünülmüştür. Bu özgünlük bileşenlerinin, fotoğraflar ve rölöveler ile desteklenerek iletilmesi amaçlanmıştır. Tez içerisinde yer alan konuların bazılarını veya bir kaçını bir arada barındıran kaynaklara ulaşmak mümkündür. Bu kaynaklar, Art Nouveau'nun çizgilerinden bahseden, Şeyh Zafir Külliyesi mimari özelliklerine değinen ve Raimondo D'Aronco'nun çalışmalarına yer veren kaynaklardan oluşmaktadır. Fakat yukarıdaki amaçlara yönelik bir çalışmanın literatürde yer almaması, bu eksikliğin giderilmesi düşüncesini doğurmuş ve sonucunda yukarıda bahsi geçen amaçları barındıran bir tez yazma gereği duyulmuştur.