Euro / Dolar Paritesindeki Değişimin Zaman Serisi Analizi İle İncelenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Süleyman Demirel Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Matematik Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2019
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Ahmet Akıl
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Cüneyt TOYGANÖZÜ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu tez çalışmasında, doğrusal olmayan koşullu değişen varyans modellerinden ARCH, GARCH, EGARCH, TGARCH ve PGARCH modelleri ile Euro/Dolar paritesinin modellenmesi ve alternatif modeller arasından en iyi performansı gösteren modelin saptanması amaçlandı. 04.01.2007-30.09.2018 tarihleri arasındaki Euro/Dolar günlük parite verileri kullanıldı. Veriler, Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası resmi web sitesinden alınmıştır. Öncelikle veriler, getiri serisi haline dönüştürülerek, getiri serisinin grafiği incelendi. Getiri serisinin grafiğinden oynaklığın belirli dönemlerde arttığı görüldü. Günlük getiri serisinin durağan olup olmadığının araştırılması için Augmented Dickey-Fuller (ADF) birim kök testi kullanıldı. Döviz kuru getiri serileri sırasıyla, sabit ve trend içermeyen, sadece sabit içeren ve sabit ve trend içeren regresyonlar baz alınarak ADF testleri yapıldı. Her üç durumda bulunan olasılık değerlerinin 0.05 kritik değerinden daha küçük olduğu görüldü. Bu ortaya çıkan sonuç, getiri serisinin durağan olduğunu dolayısıyla birim kök içermediğini göstermektedir. Getiri serisi durağan olduğundan, en uygun koşullu ortalama denklemini tahmin etmek için En Küçük Kareler (EKK) yöntemi kullanıldı. Koşullu ortalama denkleminin tahmininde otokorelasyon ve kısmi otokorelasyonlara bakılarak ve farklı modeller denenerek, en iyi modelin ARMA(2,4) modeli olduğu saptandı. Bunun yanı sıra, ortalama denklemin artıklarının ARCH etkisine sahip olduğu belirlendi. Getiri serisi ARCH etkisine sahip olduğundan, getiri oynaklıkları, farklı dereceler sınanarak koşullu değişen varyans modelleri, ARCH, GARCH, EGARCH, TGARCH ve PGARCH ile test edildi. Tahmin sonuçları, parametre anlamlılığı, katsayıların pozitif ve negatif olma durumları, negatif ve pozitif şokların oynaklığa etkisi kriterlerine göre değerlendirildi. Yapılan testlerde, AIC (Akaike info criterion) değeri ne kadar küçükse yakışma da o kadar iyi denilebilir. Modeller karşılaştırılırken en iyi sonuç olarak AIC değeri düşük olan tercih edilir. Yapılan analizler sonucunda en iyi olan modelin EGARCH(2,2) olduğu saptandı. Euro/Dolar paritesinin getiri serisine ait koşullu değişen varyansların şoklara karşı farklı tepkiler verdiği belirlendi. EGARCH modeline göre negatif şokların oynaklıkta daha etkili olduğu, TGARCH modeline göre negatif şokların oynaklığı artırdığı, PGARCH modeline göre EGARCH modelinin tersine pozitif şokların oynaklığa daha fazla etkisi olduğu söylenebilir.