Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesine Göre Yaşam Hakkı ve Sınırları
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Süleyman Demirel Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2004
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Mine YILDIZ
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Faruk TURHAN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu tezin amacı, Avrupa İnsan Haklan Sözleşmesi (AÎHS) çerçevesinde yer alan yaşam hakkının kapsamını ve korunmasını, hangi hususların tartışmalara sebep olduğunu ve bu haklan istisnalarını ele alarak; Avrupa İnsan Haklan Mahkemesi (AİHM) kararlan ışığında yaşam hakkı ihlallerini incelemektir. Yaşam hakkı, kişinin sahip olduğu diğer tüm hak ve özgürlüklerini kullanabilmesini sağlayan temel haktır. Dolayısıyla bu hakkın en iyi şekilde bireylere ve devlete karşı korunması gerekmektedir. Olağanüstü hallerde bile ancak ölçülülük ilkesi çerçevesinde sınırlama getirilebilen bu haklan herhangi bir şekilde ihlali durumunda devletin etkili ve yeterli soruşturma yükümlülüğü ortaya çıkmaktadır. AİHS'ye göre bu haklan başlangıcı doğumdur ve anne karnındaki cenin Sözleşme kapsamında değildir. Ancak tamamen de korumasız bırakılmamıştır. Sözleşme kapsamında olmayan ancak tartışmalar neden olan diğer bir hususta kişinin canına kastetmesi olan intihar ile ölme hakkı yani ötenazidir. İntihar, 2. maddenin kapsamında yer almamasına rağmen yaşam haklanın ihlalini oluşturabileceği için intihar eden kişi suçlu görülmese de intihara teşvik ve yardım suç sayılmıştır. Ötenazi ise, AİHM'nin gündeminde yer alan ancak meşru görülen bir uygulama değildir. Türkiye'de ise ayn bir hüküm olarak belirtilmemiş; ötenaziyi uygulayanlar ise kasten adam öldürme suçunu işlemiş olarak kabul edilmiştir. AİHS'de belirtilen yaşam hakkının istisnalarından ölüm cezası, 6 ve 13 Nolu Ek Protokoller ile önce savaş ve yalan savaş tehdidi halleri haricinde, sonra da banş zamanı da dahil olmak üzere tamamen kaldırılmıştır. Türkiye ise öncelikle, 6 Nolu Ek Protokole 17 Eylül 2003 tarihinde onay vererek taraf olmuş; daha sonra 13 Nolu Ek Protokolü ise 9 Ocak 2004 'de imzalamıştır. Madde 2'nin istisnalanndan biri de, haksız bir saldın ile yaşamın tehdit edildiği bir durumda yapılan savunma yani meşru müdafaadır. Meşru müdafaa kapsamında yer alan silah kullanma yetkisi ve güvenlik güçlerinin orantısız güç kullanımlan sonucunda meydana gelen ölüm olaylan da yaşam hakkı ihlalleriyle ilgilidir. AİHS'nin 2/2. maddesinin b ve c bentlerinde belirtilen, bir kişinin usulüne uygun olarak yakalanması ve tutuklu olan bir kişinin kaçmasının önlenmesi ile ayaklanma ve isyanı kanununa uygun olarak bastmlması amacıyla uygulanan davranışlar sonucu meydana gelen ölüm olaylan da yaşam haklanın ihlalini oluşturmamakta ve bu haklan istisnaları arasında yer almaktadır. Bunun yanında, yaşam hakkı kapsamında ele alman ihlallerin önemli bir kısmını, kişilerin gözaltına alınmasından sonra bu kişilerden haber alınamaması veya gözaltında iken ölüm haberlerinin duyulmasına dair iddialar ile faili meçhul ölümler/yargısız infazlar hakkındaki iddialar oluştunnaktadır. Sonuç olarak, yaşam hakkının kutsallığı ve bu haklan diğer haklar açısından öneminin vurgulandığı bu çalışmada, önemli olanın demokratik bir toplum düzeni içerisinde, hukuk güvencesi altında insan onuruna yaraşır bir hayat sürdürmek olduğu noktasına ulaşılmıştır. Anahtar Kelimeler: Yaşam Hakkı, Ölüm Cezası, Meşru Müdafaa, Ötenazi, Gözaltında Ölümler.