Aspir Bitkisinde (Carthamus tinctorius L.) Gibberellik Asit Destekli Melez Tohum Üretimi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Süleyman Demirel Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Tarla Bitkileri Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2004
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Osman Yener GÖKMEN
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): HASAN BAYDAR
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:ÖZETSüleyman Demirel Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Bölümünde 2001 ve2002 yıllarında yürütülen bu araştırmada; aspirde (Carthamus tinctorius L.)gibberellik asit (GA3) ile sentetik olarak uyarılan erkek kısırlığı yardımıyla hibridtohum üretiminde etkili ve pratik bir yöntem geliştirmek amaçlanmıştır. GA3'in polencanlılığı ve polen üretimi üzerine etkilerini belirlemek için sera ve tarla denemeleriyürütülmüştür. Dikenli `5-154' çeşidinin ve dikensiz `Dinçer 5-118' çeşidinintohumları 2001 yılında alternatifli sıralarda yetiştirilmiştir. Dikensiz dişi bitkilerin('Dinçer 5-118') 0.5 cm'den küçük tomurcuklarına erkek kısırlığı uyartısı için GA3'indeğişik konsantrasyonları (1x100, 2x100, 3x100, 200 ve 300 ppm) uygulanmıştır.Kontrol bitkilere GA3 yerine sadece saf su püskürtülmüştür. Polen fertil ve polensteril bitkiler arasındaki tozlaşmalar tamamen bal arıları gibi doğal tozlayıcılartarafından sağlanmıştır. Ekimden sonra 75., 82. ve 89. günlerde 3 defa püskürtmeşeklinde uygulanan 100 ppm GA3 (3x100 ppm) ile polen canlılığı kontrole göre% 81.6'dan % 6.7'ye düşmüştür. Anter başına en düşük polen verimi ekimden 75 günsonra bir defada uygulanan 300 ppm GA3 ile alınmıştır. 2002 yılında yetiştirilen F1bitkilerinden '5-154' erkek ebeveyninin markır olarak kullanılan dikenlilik özelliğinitaşıyanların skorlanması ile melez bitki oranları belirlenmiştir. En yüksek melez bitkioranı ortalama % 80.7 ile 3 defa 100 ppm GA3 (3x100 ppm GA3) püskürtülmüşbitkilerden elde edilmiştir. Daha çok kendine tozlaşan bir bitki olarak kabul edilenaspirde % 19.9 oranında doğal yabancı tozlaşma oranı bulunmuştur. Ana, birincil veikincil sap tablaları farklı oranlarda doğal yabancı tozlaşma oranları vermiştir. Enyüksek heterosis değerleri % 25.6 ve % 15.8'lik oranlarla sırasıyla bitki başına tohumverimi ve bitki başına tabla sayısından elde edilmiştir. Ancak yağ içeriği ve yağasitlerinde bulunan heterosis değerleri genellikle düşük ve önemsiz olmuştur. Birkimyasal erkek kısırlık (ch-ms) uyarıcısı olarak gibberellik asidin aspir hibrid tohumüretiminde geniş bir kullanım potansiyeli olabileceği sonucuna varılmıştır.ANAHTAR KELİMELER: Aspir, Carthamus tinctorius L., Kimyasal erkekkısırlık, Gibberellik asit, Hibrid tohum üretimi