Yörüklerde Mekan Kavramının Sürdürülebilir Kriterler Açısından Değerlendirilmesi:Isparta Örneği
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Süleyman Demirel Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Mimarlık Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2016
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ELVAN KUMTEPE
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Sıdıka ÇETİN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Mimarlık; bir toplumun sahip olduğu alışkanlıkların, geleneklerin ve yaşam tarzının bir yansıması olmasının yanı sıra, toplumsal değerleri ve yaşam tarzını şekillendirmek için kullanılan bir araçtır. Günümüzde içinde bulunduğu çevre ve kültüre gün geçtikçe yabancılaşan ve oluşturdukları mimari ile özünden kopan yapay çevreler ve toplumlar oluşmaktadır. Belirlenen bu sorunsal doğrultusunda insanlar geçmişe ve yerel olana yönelmektedirler. Sürdürülebilirlik kavramı da bu anlayış çerçevesinde, yereli ve doğayı inceleyip, belirli sürdürülebilirlik parametreleri doğrultusunda günümüz çağdaş yapılarına ilham verme ve adapte edilebilme konusunda kullanıcı beklentileri ile yeniden yorumlamayı kapsamaktadır. Bu anlayışlardan yola çıkılarak belirlenen çalışma ile köklü ve yaşayan bir kültüre sahip Yörük toplumları, yaşam tarzları ve mekân anlayışları incelenmiştir. Böylece toplum, kültür ve mekân anlayışını kapsayan sürdürülebilir mimari ara kesitinde bir analiz çalışması ortaya koyulmuştur. İlk bölümde, tez çalışmasının kavramsal çerçevesini oluşturan bileşenler ve alt bileşenler olmak üzere ana çatkısı belirlenerek amaç, kapsam ve yöntemi hakkında detaylı bir açıklama yapılmıştır. İkinci bölümde, tez konusu ve kapsamı ile ilgili çalışmalara dair kapsamlı bir literatür özeti sunulmuştur. Kavramsal altyapı bölümü olan üçüncü bölümde Yörük kültürü ve Sürdürülebilirlik kavramları detaylı şekilde irdelenmiştir. Bu bölümde ilk ana kavram olan konargöçer yaşam tarzına sahip Yörüklere dair sosyokültürel ve tarihi değerleri ile kültürlerinin yansımalarının görüldüğü mekânlarına ilişkin detaylı bir bölüm oluşturulmuştur. Çalışmadaki bir diğer ana kavram olan sürdürülebilirlik kavramı da çevresel kriterler ve tasarım kriterleri alt başlıklarında kavramsal altyapı bölümünde anlatılmıştır. Alan çalışmasının yapıldığı dördüncü bölümde Isparta sınırlarında ve göç yolu aksları üzerinde bulunan yazlak ve kışlak olmak üzere 7 yerleşim belirlenerek sosyokültürel analiz ve sürdürülebilirlik analizleri yapılmıştır. Sosyokültürel analizde yerleşimlerdeki Yörük gruplarına dair detaylı tarihi, kültürel ve sosyolojik bilgiler ve alanda yapılan birer bir görüşmeler ile elde edilen sözlü ve görsel veriler çakıştırılarak sosyokültürel değerler ortaya koyulmuştur. Sürdürülebilirlik analizi bölümünde ise çevresel analizler ile coğrafi ve yerleşimlerin genel özellikleri irdelenirken tasarımsal analizde yerleşimler üst ölçekten detay ölçeğine kadar analiz edilmiştir. Yapılan analizler sonucunda beşinci bölümde farklı göç aksları üzerindeki farklı yazlak ve kışlak yerleşimlerinde bulunan yaşama mekânlarına dair sürdürülebilirlik kritirerleri doğrultusunda elde edilen bulgular ortaya koyulmuştur. Yörüklerin yaşadığı mekânların üst ölçekten detaya kadar geçmişte yaşam alanlarıyla ilişkilendirilerek günümüzdeki durumları ve tipolojik çeşitlilikleri belirlenmiştir. Son bölümde ise Isparta'da yaşayan yarıgöçerlerin mekânsal analizlerinde elde edilen bulgular doğrultusunda sonuçlar ortaya koyulmuştur. Bu araştırmada, Yörük kültürünün önemli parametrelerinden olan konargöçer yaşam tarzı ve bu yaşam tarzının dönemsel olarak yaşanılan mekânlara etkisi detaylı şekilde irdelenerek günümüz önemli tartışma ve araştırma konularından olan sürdürülebilirlik kavramı ile ilişkilendirilmiştir. Uzun yıllar göçer hayat sürmüş Yörüklerin mekân anlayışını ve kültürleriyle olan ilişkileri, artık günümüzde yarıgöçer olarak sürdürdükleri yaşam tarzlarının paralelinde mekân anlayışlarının geçirdiği değişim ve dönüşüm evreleri irdelenmiştir. Isparta ilinde yaşayan yarıgöçerlerin günümüzde de kültürlerinin yansımalarının mekânlarında görülebildiği doğaya ve yerele olan bağlılıklarının hâlen devam ettiği ve özlerini korumaya çalıştıkları gözlenmiştir. Çalışma; geçmişin ve şimdinin kayıt altına alınıp literatüre kazandırılması sayesinde gelecek mimarlık çalışmaları için kapsamlı bir rol model olma özelliği taşımaktadır. Isparta özelinde Yörük kültürünün mekânlara etkisinin sürdürülebilir mimari kriterleri açısından irdelenmesine dair ışık tutacak bu çalışma ile literatürde Yörük kültürüne ilişkin mimari, tarihi, sosyolojik ve antropolojik belgelendirilme özelliği sayesinde kuramsal ve uygulamalı araştırmalara yol göstereceği düşünülmektedir. Isparta'daki Yörük göç yolları üzerinde bulunan yazlak ve kışlak mekânlarında Yörük kültürünün izlerini takip ederek geleceğin önemli mimarlık kavramı olan sürdürülebilir mimari bağlamında gelecek tasarımlara ve çalışmalara yön verebilmesi ve Yörük kültürünün sürdürülebilmesi için daha sonraki çalışmalara bir altlık olması beklenmektedir.