Fotokatalitik Yöntemlerle Atık Floresan Lambalardan Civa Geri Kazanımı

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Süleyman Demirel Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Çevre Mühendisliği Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2014

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Meryem Çirlengiç

Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Gökhan CİVELEKOĞLU

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu tez çalışmasında ülkemizde floresan lamba tüketim rakamları ve farklı üreticilerden temin edilen atık floresan lambalardaki cıva içerikleri belirlenmiştir. Atık floresan lambalardan oksidatif liç ve fotokataliz prosesleriyle cıva metalinin uzaklaştırılması ve geri kazanılabilirliği araştırılmıştır. Liç ve fotokataliz çalışmaları 23 faktöriyel dizayn esas alınarak yürütülmüş, liç çalışmalarında katı/sıvı oranı, reaktif konsantrasyonu, sıcaklık, fotokataliz çalışmalarında ise fotokataliz süresi, pH ve katalizör miktarı faktörlerinin proses performansı üzerine etkileri belirlenmiştir. Liç prosesinde reaktif çözelti olarak NaOCl/NaCl kullanılmış, fotokataliz prosesinde ise cıvanın katı forma alınabilmesini sağlamak amacıyla indirgen ajan olarak sitrik asit kullanılmıştır. Sonuçlar ANOVA (analysis of variance) yöntemiyle değerlendirilmiştir. Her iki tip lambada da en fazla cıva içeriği (%95) fosfor tozu numunelerinde belirlenmiştir. T8 ve T12 tip lambaların pülverize edilmiş (fosfor tozu + cam) ve kütlece eşit miktarda karıştırılmış (%50 T8-%50 T12) numunelerinde NaOCl/NaCl reaktifi ile cıva %95 oranında çözeltiye alınmıştır. En uygun liç şartları 0.5 M NaOCl/0.2 M NaCl liç çözeltisi, 50 g numune miktarı ve 50 0C sıcaklık olarak belirlenmiştir. Fotokataliz testlerinde 22 W ve 40 W UV lambalarlar denenmiş, en uygun proses şartları olan 40 W lamba, 60 dakika süre, pH 7 ve 2 g/L anataz TiO2 kullanılarak %93.36 oranında cıva kazanım verimi elde edilmiştir. Katı fazda TiO2 numunesi üzerinde XRD (X ışını kırınımı) ve SEM-EDX (taramalı elektron mikroskobu - mikro analiz) analizleri yapılmış ve elementel cıva tespit edilmiştir. Tüm sonuçlar atık floresan lambalardan cıva metali geri kazanımının mümkün olduğunu ve çevresel açıdan etkin bir biçimde uygulanabileceğini göstermiştir.