2005 Irak Anayasası ve Anayasal Gerçeklik Işığında Irak Cumhuriyetinde Devletin Yapısı

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Süleyman Demirel Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kamu Hukuku Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2017

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Omar Alaa Mohammed AL-JASIM

Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Yüksel METİN

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışmada, genel olarak yapısal açıdan devlet şekilleri (üniter devlet, federal devlet ve bölgeli devlet) tek tek incelenmiştir, daha sonra Irak'taki eski Anayasalarda ve yürürlükteki 2005 Anayasasında devletin yapısına ilişkin düzenlemeler ele alınmıştır. Bu bağlamda ilk olarak 1876 Osmanlı dönemine ve Birinci Dünya Savaşı sonrasında Irak'ın İngiltere mandası altına girmesi ile Irak devletinin kurulmasına değinilmiştir. Ardından Irak'ın 1925, 1958, 1963, 1964, 1968, 1970 ve 2004 Anayasaları üzerinde durulmuştur. Son olarak ise 2005 Anayasası ayrıntılı bir şekilde ele alınmıştır. Bugün yürürlükte olan 2005 Anayasası incelenirken devletin yapısı, temel ilkeler, haklar ve özgürlükler, federal organlar, federal makamların görev alanları, Anayasa değişikliği, 2005 Anayasasında bölgesel otoriteler, özellikle 2005 Anayasasında Kürdistan Bölgesel yönetimi ve yetkileri detaylı bir şekilde anlatılmaya çalışılmıştır. Bu çalışmanın temel amacı, genel olarak yapılarına göre devlet şekillerini ortaya koymak ve Irak devletinin yapısını Anayasa hükümleri ve Anayasal gerçeklik ışığında incelemektir. Tezin konusu normatif düzenlemeler ışığında incelenmiş aynı zamanda Anayasanın uygulanması da dikkate alınmıştır. Bu çalışmada genel olarak, Irak Anayasalarında devletin şekli ayrıntılı bir şekilde anlatılmaya çalışılmıştır. Irak devleti, 1925 Irak Anayasasında devlet modeli olarak üniter devlet modelini öngörmüş ve bu devlet modelini 1958, 1963, 1964, 1968 ve 1970 Anayasalarında devam ettirmiştir. Bu Anayasalarda üniter devlet modeline uygun olarak merkeziyetçi bir devlet yapısı düzenlenmiştir. 2004 Irak Devleti Geçiş Dönemi Yönetim Kanunu ve 2005 Irak Anayasası ise devlet modeli olarak federal devlet modelini benimsemiştir. Sonuç olarak, Krallık döneminde kabul edilmiş olan 21 Mart 1925 tarihli Anayasa Irak'ın ilk ve kalıcı Anayasasıdır. Cumhuriyeti döneminde 1958 ile 2005 arasında yapılan Anayasalar, bu dönem koşulları gereği geçici nitelikte Anayasalar olmuştur. 2005 yılında kabul edilmiş olan ve bugün de yürürlükte olan Anayasa ise, Irak'taki kalıcı Anayasalardan biridir.