Doğal taş kesiminde kullanılan klasik ve telli katrakların kesim performanslarının incelenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Süleyman Demirel Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Maden Mühendisliği Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ALİ KORAY ÖZDOĞAN
Danışman: Servet DEMİRDAĞ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu tez çalışmasında, doğal taş fabrikalarında blok kesiminde kullanılan lamalı ve elmas telli katrakların kesim performansları incelenmiştir. Bu kapsamda farklı özelliklere sahip 5 farklı doğal taş bloklarının her iki makine ile kesimleri esnasında, kesme hızı, boncuk/soket aşınmaları, enerji sarfiyatı, su tüketimi, plaka yüzey kalitesi ve ilk yatırım maliyeti gibi parametreler göz önünde bulundurularak gerekli ölçüm ve analizler yapılmıştır. Çalışmalar sonucunda, elmas telli katrak hızı 80 cm/h ve 1,16 m2/h, lamalı katrak kesim hızı 20 cm/h ve 0,38 m2/h olarak bulunmuştur. Enerji sarfiyatı, elmas telli katrakta 244 kWh/m2, lamalı katrakta 332 kWh/m2 olarak hesaplanmıştır. Lamalı katrağın enerji sarfiyatı, elmas telli katrağın enerji sarfiyatından kayaç özelliklerine göre % 36 daha fazla olduğu bulunmuştur. TOPSİS yöntemi uygulanarak yapılan analiz sonucunda da elmas telli katrağın enerji verimliliği sağladığı anlaşılmaktadır. Benzer hacimlere sahip blokların elmas telli katrak ile kesim esnasında harcanan su miktarı, lamalı katrakla kesim esnasında harcanan su miktarından % 50 daha az olduğu görülmektedir. Elmas telli katrak makinelerde doğal taş bloğunun kesimi esnasında kaydırma tekniği ile aynı anda farklı kalınlıklarda kesim yapılabilmektedir. Elmas telli katraklarda kesim daha stabil olduğundan, levhaların yüzeyi daha düzgün, kalınlık ve kamburluk sorunlarının daha az olması ile, silim hattında daha az aşındırıcı ve abrasiv kullanımı sayesinde istenilen cila kalitesine daha kolay ulaşılabilmektedir. Elmas telli katraklarda telin çalışma prensibi sayesinde levhalarda herhangi bir titreşim olmadığından, blok fire oranları daha düşük olabilmektedir. Elmas telli katrakların ilk yatırım maliyetleri lamalı katraklardan 3-4 kat daha yüksektir. Elmas telli katrakların henüz yerli üretimi olmaması da ilk yatırım ve bakım maliyetlerinin artmasına neden olmaktadır. Bütün bu ölçüm, hesap ve TOPSİS yöntemine göre yapılan analizler sonucunda, elmas tel katrak makinesinin kesim işleminde hız, verimlilik ve çevre açısından daha avantajlı bir makine olduğu görülmüştür.