Şarkikaraağaç (Isparta) ve Hüyük-Doğanhisar (Konya) Arasındaki Barit Yatakları ve Oluşumu
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Süleyman Demirel Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Jeoloji Mühendisliği Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 1997
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Oya Cengiz
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Mustafa KUŞCU
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:İnceleme alanı, Orta Toroslarda Sultandağlarında yeralan Geyik Dağı ve Bozkır Birliği içerisinde bulunmaktadır. Çalışma alanında yüzeyleyen kayaçların en alt birimini Kambriyen-Devoniyen yaşlı Sultandede formasyonu ve bu formasyon içerisinde yeralan Çaltepe kireçtaşı ve dolomitik kireçtaşı, Çavuştepe yumrulu kireçtaşı ve kalkşisti, Gökderebaşı kuvarsiti, Bel Yakası mermeri ve Dikenlipınar kireçtaşından oluşan üyeler oluşturur. Kambriyen-Devoniyen yaşlı formasyonun üzerine açısal uyumsuzlukla Jura-Kretase yaşlı Hacıalabaz formasyonu gelir. Kretase (?) yaşlı dolerit daykları bu birimleri kesip geçer. Bunların ayrışmasıyla da demirli lateritler oluşur. En üstte de Neojen yaşlı çökeller ve Kuvaterner yaşlı genç çökeller yeralmaktadır. Bölgedeki barit yatakları, bölgesel metamorfizma geçirmiş Kambriyen-Devoniyen yaşlı Sultandede formasyonu içerisindeki Çaltepe kristalize kireçtaşı ve dolomitler, Çavuştepe kalkşistleri ve aynı formasyon içerisinde geniş yayılım gösteren şistlerde ve bu birimlerin dokanaklarında yeralır. KB-GD uzanımlı cevher zonu, aynı yönlü kırıkları ve kıvrım eksenlerini takip eder. Ayrıca, kıvrım kanatlarına ve katman yüzeylerine genellikle damar, mercek ve katmansı şekillerde yerleşmiştir. Metamorfizma geçirmiş cevher, yataklarda masif, bantlı, damar dolgusu ve breşik yapılarda izlenir. Baritlerin yankayaçlarında karbonatlaşma (ankeritleşme, sideritleşme), silisleşme ve limonitleşme gözlenir. Barit cevherleşmeleri bölgede parajenezlerine göre, Hüyük ve Çarıksaraylar baritleri olarak iki farklı bölüme ayrılarak incelenmiştir. Hüyük yöresindeki barit yatakları baritle birlikte, pirit, kalsit, kuvars, dolomit, siderit, ankerit, serisit, klorit ve muskovit, ikincil olarak da; malakit, azurit, götit ve limonit gibi mineraller bulunmaktadır. Çarıksaraylar yöresindeki barit yataklarının parajenezinde, sülfidlerden galen, sfalerit, daha az olarak da kalkopirit, pirit ve tetraedrit bulunur. Birincil sülfidlerin oksidasyon ve sementasyon ürünü olarak, kalkosin-kovellin, neodijenit, serüzit-anglezit, limonit, götit, malakit ve azurit gelişmiştir. Kalsit, kuvars, dolomit, siderit, ankerit ve klorit de gang mineralleridir. Bölgedeki barit yataklarının ortalama tenörü % 90 BaSO4 olup, sondaj çamuru ve boya sanayiinde kullanılmaktadır. Rezerv bakımından da Türkiye'nin üçüncü büyük yatağı olan çalışma alanındaki barit cevherleşmelerinin görünür-muhtemel rezervi toplam 7 862 282 ton'dur. Yöredeki baritlerin; yataklanma şekilleri, parajenezi, yan kayaç alterasyonları, barit cevherleşmelerinin iz element oranlarının yüksek olması (Pb, Zn, Cu, Cd, Ag. vb.), Ba/Sr oranının yüksek, SrO değerlerinin % 1.5'un üzerinde olması, sıvı kapanım incelemelerine göre, homojenleşme sıcaklığının 180-360oC ve iki fazlı (sıvı+gaz) olarak izlenmesi, barit ve galenlerdeki 34S izotop oranının +30.15 ‰ ve +13.9 ‰, 434oC'lik yüksek oluşum ısısı da yatağın hidrotermal olarak oluştuğu düşüncesini desteklemektedir.