Isparta – Eğirdir Gölü'nde doğal radyoaktivite tayini ve yaşam boyu kanser riski açısından değerlendirilmesi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Süleyman Demirel Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Fizik Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2019

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ALPER ÖZSEVEN

Danışman: İskender Akkurt

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Uzun yarı – ömürleri sebebiyle, dünyanın oluşumundan günümüze kadar ulaşmış olan, 238U, 232Th ve 40K gibi radyoaktif elementlerin analiz edilmesiyle; taş, toprak, sediment gibi maddelerden kaynaklanan doğal radyasyon seviyesi ölçülebilmektedir. Bu tez çalışmasında Göller Bölgesinin en büyük ikinci gölü olan Eğirdir Gölü' ndeki doğal radyoaktivite seviyesi, gama spektrometresi yöntemi ile belirlenmiştir. Buna ek olarak, Eğirdir Gölü'nden alınan su örneklerinin toplam alfa – toplam beta aktiviteleri ölçümleri gerçekleştirilerek, su kaynaklı doğal radyoaktivite seviyesi de belirlenmiştir. Bu analiz işlemleri, aynı numune alım noktaları için, Eğirdir Gölü' nün su bakımından en zengin olduğu dönem olan Haziran ayı ile su bakımından en fakir olduğu dönem olan Kasım ayında tekrarlanarak, mevsimsel değişimin etkileri araştırılmıştır. Çalışmada elde edilen veriler ışığında, uygun dönüşüm faktörleri kullanılarak, bu doğal radyoaktivite seviyesinin; toplum bireyleri arasında yaşam boyu kanser oluşturma riski hesaplanmıştır. Yapılan bu çalışma ile Isparta-Eğirdir Gölü çevresinde yaşayan kişilerin, ne kadar doğal radyoaktiviteye maruz kaldıkları belirlenmiştir. Elde edilen bulgulara göre, Isparta - Eğirdir Gölü' nden alınan sediment örneklerindeki ortalama spesifik aktivite konsantrasyonları; 238U, 232Th ve 40K radyonüklitleri için sırasıyla, 31.61, 28.98 ve 353.68 Bq/kg olarak ölçülmüştür. Bu spesifik aktivite sonuçları, adı geçen radyonüklitler için sırasıyla, 28, 33 ve 440 Bq/kg olan Türkiye ortalamaları ile karşılaştırılabilir seviyedeyken; 35, 30 ve 400 Bq/kg olan dünya ortalamalarından düşüktür. Su örnekleri için ortalama toplam alfa ve toplam beta aktiviteleri sırasıyla, 0.021 Bq/litre ve 0.083 Bq/litre ölçülmüş olup; Türkiye ortalamaları olan 0.063 Bq/litre ve 0.098 Bq/litre değerlerinden düşüktür. Bu çalışma, Eğirdir Gölü'nde ki doğal radyoaktivite seviyesinin araştırıldığı ilk tez çalışması olması bakımından önemlidir.