Alt gelir gruplarında tüketim ilişkilerinin toplumsal analizi (batı Akdeniz örneği)
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Süleyman Demirel Üniversitesi, İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi, Sosyoloji Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Emine Yılmaz Uçak
Danışman: Ümit Akca
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Tüketimin, sosyal yapı ve gündelik yaşamda görece etkisinin artması ve önemli bir konuma ulaşması ile birlikte bireylerin tüketime ilişkin yaklaşımları ve davranışları incelenmeye değer bir alan olarak görülmeye başlanmıştır. Özellikle tüketimin; ihtiyaçların, değerlerin ve gündelik davranış kalıplarının üretiminde aktif bir rol üstlenmesi dikkatleri çekmektedir. Farklı yönlere ve enstantanelere sahip olan tüketim normu, bu çalışmada "gösterişçi" boyutu ile ele alınmıştır. Bu çalışmanın konusu, gösterişsel eğilimlerin tüketim sürecindeki ve sosyal ilişkilerdeki belirlenimlerini ortaya koyarak; oldukça kırılgan bir ekonomiye sahip ülkemizde milli gelir dağılımından en az payı alan ancak toplumun büyük bir kesimini oluşturan alt gelir grubunun, sınırlı tüketim harcamalarında gösterişçi eğilimlerine ışık tutumaktır. Bu bağlamda alan araştırması, hem farklı gelir ve yaşam düzeylerine ev sahipiliği yapan hem de yoğun sosyal ilişkilerin ve etkileşimin yaşandığı Batı Akdeniz Bölgesi'nde, Antalya-Isparta-Burdur illerinin merkez ilçelerinde yürütülmüştür. 2020 yılında tamamlanan araştırmaya, kent merkezi temelinde Antalya'dan 533, Isparta'dan 107 ve Burdur'dan 43 kişi katılmıştır. Alan araştırmasının teorik arka planı, Veblen'in 'Aylak Sınıf Kuramı' temelinde kurgulanmıştır. Araştırmanın verilerinin toplanmasında nicel tekniklerden biri olan tarama (survey) tekniğinden, araştırma bulgularının analizinde ise sosyal ve uygulamalı bilimlere yönelik olarak hazırlanan ve bilgisayar ortamında kullanılan istatistik programlarından yararlanılmıştır. Batı Akdeniz'de, Veblen'ci bir perspektiften ele alındığında, alt gelir grubunun tüketim pratiklerinde gösterişçi eğilimlerin pek çok görünümüne rastlanmıştır. Gösterişçi eğilimin tüketim süreçlerindeki en belirgin görünümleri; pahalı olanın satın alınması, satın alınanın teşhir edilmesi, statü ve saygınlık kazanma amacıyla satın alma, materyalist bir yaklaşım benimseme ve öykünülen grubunun tüketim pratiklerinin taklit edilmesi şeklindedir. Bununla birlikte tüketim süreçlerinde gösterişçi eğilimlerin ortaya çıkmasında; demografik nitelikler, moda, gelirdeki artış, kitle iletişim araçları ve alşıveriş mekânlarını ziyaret etme etkilidir.