Batı Anadolu'da Doğal Yayılış Gösteren Bazı Alıç (Crataegus L. spp.) Taksonlarının Botanik ve Kimyasal Özellikleri
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Süleyman Demirel Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Orman Mühendisliği Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2014
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Sevgin Özderin
Eş Danışman: İlhami Emrah DÖNMEZ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu tez çalışmasında Batı Anadolu'da doğal yayılış gösteren Alıç (Crataegus L.) taksonlarının botanik ve kimyasal özellikleri belirlenmiştir. Çalışmadaki veriler Batı Anadolu'da en fazla yayılış gösteren alıç taksonlarının bulunduğu İzmit, Sakarya, Balıkesir, İzmir, Kütahya, Muğla ve Isparta illerinden 13 örnek alandan temin edilmiştir. Yörede 2010–2014 yılları arasında gerçekleştirilen arazi çalışmaları sonucunda 7 alıç taksonu bulunmuştur. Batı Anadolu'da yayılış gösteren 7 alıç taksonun yaprak boyu, eni, sapı ve lop sayısı, çiçek rengi, sayısı ve çiçeklenme dönemi ve meyve çapı, boyu, meyve çekirdek ağırlığı ve sayısı gibi morfolojik ölçümler yapılmış ve sonuçları verilmiştir. Yaprak ve yaprak sapı en büyük olan takson Crateagus pentagyna subsp. pentagyna (boy 7 cm, en 3,8 cm ve sap 3 cm)'dır. Yaprakları en küçük olan takson C. monogyna var. lasiocarpa (boy 0,8 cm en 1,1 cm)'dır. Bir çiçek kurulunda en fazla çiçek üreten takson 50 adete kadar C. pentagyna subsp. pentagyna, en az ise 3 adet C. azarolus. var. aronia'dır. En erken çiçek açan taksonlar Nisan ayı ile C. monogyna var. monogyna, C. pentagyna subsp. pentagyna ve en geç açan Temmuz ayı ile C. tanacetifolia'dır. Meyvesi en büyük olan C. orientalis subsp. orientalis (boy 2,8 cm ve çap 2,5 cm)'dir. Çekirdekli meyvesi en ağır olan C. tanacetifolia (6,78 g) ve en hafif olan C. monogyna var. monogyna (0,26 g)'dır. Alıç türlerinin yoğun olarak bulunduğu örnek alanların düşük kapalılıkta, orman içi açıklığında, sarp kayalık yamaçlarda ve tarla kenarlarında olduğu belirlenmiştir. Güney ve güney batı bakılı alanlarda çiçek ve meyve verimliliğinin yüksek olduğu gözlemlenmiştir. Belirlenen örnek alanların eğimlerinin %5-35 arasında değiştiği görülmüştür. Alıcın örnek alanlarda 250 m ile 2131 m yükseklikler arasında yayılış gösterdiği tespit edilmiştir. Örnek alanlar arasındaki yükselti farklılığı belirginleştikçe alıç taksonlarının yükselti farkına bağlı olarak morfolojik özelliklerinin ve bu taksonların kimyasal içeriği ile oranlarının değişim gösterdiği belirlenmiştir. Alıç taksonlarının uçucu yağ bileşenlerini belirlemek amacıyla yaprak ve çiçek örnekleri oda sıcaklığında kurutulmuş, Süleyman Demirel Üniversitesi Merkezi Laboratuvarı'nda GC-MS cihazında uçucu bileşenleri belirlenmiştir. Elde edilen bulgular sonunda 7 alıç taksonuna ait 83 uçucu bileşen tespit edilmiştir. Araştırmamızda en yüksek oranda bulunan uçucu yağ bileşenleri; (%82,54) benzaldehyde, (%38,27) butyraldehyde, (%21,67) (E)2-hexenal bileşenleri olarak bulunmuştur. Alıç meyvelerinin olgunlaşma zamanlarında örnek alanlardan toplanan meyve örneklerinin çekirdeklerinin rutubet değerleri belirlenmiş ve daha sonra yağ asidi bileşenleri standart yağ asidi karışımı kullanılarak GC-FID cihazında tespit edilmiştir. Alıç çekirdeklerinin rutubet değerleri %14,49-%36,33 arasında değişmektedir. Yedi alıç taksona ait 10 yağ asidi bileşeni belirlenmiş, çalışmada en yüksek oranda (%64,23) linoleik, (% 39,36) oleik, (%8,16) palmitik asit bileşenleri bulunmuştur.