Hasan İzzettin Dinamo'nun Kutsal İsyan Anlatısında Sömürge Karşıtlığı ve Kurtuluş Savaşı
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Süleyman Demirel Üniversitesi, İnsan Ve Toplum Bilimleri Fakültesi, Türk Dili Ve Edebiyatı Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Gülcan UZUNLU KOCA
Danışman: Emine Candan İri
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatının toplumcu gerçekçi yazarları arasında önemli bir yere sahip olan Hasan İzzettin Dinamo, romanlarında ağırlıklı olarak toplumda yaşanan tarihsel ve sosyal dönüşümleri gerçekçi bir bakışla işlemiştir. Çocukluk yılları Birinci Dünya Savaşı'na, gençliği ise Millî Mücadele ve Cumhuriyet'in ilk dönemlerine denk gelen yazar, savaşın acı sonuçlarını, yoksulluğu, eşitsizliği ve Cumhuriyet'le birlikte toplumda meydana gelen dönüşümleri eserlerine yansıtmıştır. Nitekim Kutsal İsyan da yazarın Millî Mücadele dönemini anti- emperyalist bakışla ele aldığı dönem eserlerinden biridir. Bu çalışma, Hasan İzzettin Dinamo'nun Kutsal İsyan adlı eserini merkeze alarak, yazarın Millî Mücadele dönemine yönelik bakış açısını irdelemeyi ve eserin kurgulanışında belirleyici olan ideolojik altyapıyı ortaya koymayı amaçlamaktadır. Tezde, öncelikle Anadolu'yu işgale sürükleyen olayların tarihî arka planı, Abdülaziz döneminden Mondros Antlaşması'na değin geçen süreç, çalışmanın temelini oluşturması bakımından ele alınmıştır. Ardından özellikle Anadolu'nun işgale uğradığı süreç, İzmir'in işgalinden başlanarak Türkiye Cumhuriyeti'nin ilanına kadar geçen dönemde yaşanan toplumsal, siyasal ve askerî gelişmeler, yazarın emperyalizm karşıtı bir perspektifle kurguladığı edebî anlatı üzerinden incelenmiştir. Tez, bir yandan eserde anlatılan olayların tarihsel gerçeklikle nasıl örtüştüğünü incelerken diğer yandan bu olayların Marksist eleştiri kuramı doğrultusunda nasıl yorumlanabileceğini sorgular. Bu nedenle, Mustafa Kemal Paşa'nın önderliğindeki Millî Mücadele'nin sadece ulusal bağımsızlık mücadelesi değil, aynı zamanda anti- emperyalist bir halk hareketi niteliği taşıdığı ortaya konulmuştur. Çalışma ayrıca Kutsal İsyan'da yer alan Yörük Ali, Demirci Mehmet Efe, Topal Osman, Sütçü İmam, Karayılan, Cudi Paşa gibi kişiler aracılığıyla halkın kendini savunmasını, yerel direnişin örgütlenme biçimlerini ve merkezi otoritenin zayıfladığı anlarda halkın inisiyatif almasını da mercek altına alır. Eserdeki anlatım, sadece geçmişin tanıklığı değil, aynı zamanda sınıf çatışmaları, direniş bilinci ve küçük ölçekte halk dayanışmasını, ulusal ölçekte de ülkeler arası sosyo-politik dayanışmaları ortaya koyar. Sonuç olarak bu çalışma, Kutsal İsyan'ı yalnızca Kurtuluş Savaşı'nı anlatan epik bir edebiyat metni olarak değerlendirmekten ziyade, özgürlük, bağımsızlık ve eşitlik arayışındaki Anadolu halkının, millî iradenin hâkim olması için direnişini yansıtması bakımından ele almaktadır. Kutsal İsyan'da özellikle köylü ve emekçi sınıfların yaşadığı sefalet, işgale karşı verdikleri mücadeleyle birlikte anlatılır. Halkın direnişi ön plandadır. Dinamo, direnişin yalnızca askerî değil, halk tabanında gelişen bir dayanışma ve örgütlenme süreci olduğuna dikkat çeker. Mustafa Kemal, eserde hem siyasî bir lider hem de halkla temas kuran bir figür olarak işlenir. Kurtuluş Savaşı süresince dış düşmanlar kadar iç düşmanlarla da savaşılır. Eserde işgal güçlerine karşı askerî savaşın yanında psikolojik ve stratejik savaş da verilir. Ayrıca savaş yalnızca fiziki değil, ahlaki ve sosyal yapıları da sarsan bir yıkım olarak ele alınır. Eser tam bağımsızlık vurgusu etrafında şekillenir.