İbn Sina Mantığında Şartlı Kıyaslar

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Süleyman Demirel Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Felsefe Ve Din Bilimleri Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2016

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Ayşe Şavklıyıldız

Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Hülya ALTUNYA

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Tüm bilimlerin merkezinde olan düşünme eylemi, akli çıkarımlarla yeni bilgiler elde edilmesini sağlamaktadır. Geçerli ve tutarlı akli çıkarımlar yapmanın sistematik bir şekilde formunu belirleme gayesindeki klasik mantık (Aristoteles Mantığı), bu akli çıkarımlarda tümdengelimi kendine temel metot olarak seçmiştir. Bir çeşit tümdengelim olan kıyas da, klasik mantığın akıl yürütme biçimidir. Öncül adı verilen birden çok önermeyle, sonuç adı verilen bir önerme arasında mantıkça geçerli bir ilişki kurma işlemi olan kıyas, öncüllerin yapısına göre çeşitlere ayrılır ki, bu çeşitlerden biri de şartlı kıyastır. Herhangi bir yeni bilgiye ulaştırmadığı ve basitçe öncüllerden birinin sonuç olarak belirlenip tekrar edildiği gerekçesiyle eleştirilen şartlı kıyas, kayıtlama ya da varsayım üzerine kuruludur. Sosyal ve fen bilimlerin tamamında yapılan akli çıkarımlarda ve gündelik dilde sıklıkla kullanılan şartlı kıyasları, İslam mantık geleneği içerisinde en ayrıntılı şekliyle sistemli hale getiren ilk mantıkçı İbn Sînâ'dır. Dolayısıyla İslam mantığında şartlı kıyasların formları ya da içerikleriyle ilgili yapılacak tüm çalışmalarda, İbn Sînâ'nın eserlerinden önemli ölçüde yararlanmak gerekmektedir. Şartlı kıyaslara, Aristoteles öncesi Antik dönemde, şartlı düşünme biçimi olarak hangi oranda başvurulduğu, form ve içerik olarak şartlı kıyasların bilgi değerlerinin var olan eleştiri ve tartışmalar ekseninde tespit edilmesi ve İbn Sînâ'nın konu üzerine katkılarının neler olduğu, araştırma alanımızı oluşturmaktadır. Anahtar Kelimeler: Antik dönem, Aristoteles, İbn Sînâ, Kıyas, Şartlı kıyas, Bilgi, Geçerlilik.