İngiliz Hakimiyetinde Kıbrıs Türk (Müslüman) Eğitimi (1914-1948)

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Süleyman Demirel Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Tarih Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2017

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Bilal Güneş

Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Hayri ÇAPRAZ

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışmada, 1914 ve 1948 yılları arasında İngiliz Hâkimiyeti altında Kıbrıs Türk Eğitimi incelenmiştir. Tezin amacı, tarihsel süreçte siyasal ve kültürel anlamda Türkiye için önemini her zaman korumuş olan Kıbrıs Türk Toplumu ve Eğitimi'nin, İngiliz Sömürge İdaresi altında yaşadığı değişimleri ve safhaları ortaya koymaktır. Ayrıca çalışma, Sömürge Hükümeti eğitim siyaseti'nin Kıbrıs Türk Toplumu'na kültürel etkisi ile Rum-İngiliz ilişkilerinin Kıbrıs Türk Eğitimi'ne yansımalarını da analiz etmektedir. Çalışmada, İngiltere ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti arşiv kaynakları, bazı gazeteler ile telif eserler karşılaştırmalı olarak kullanıldı. Özellikle, 1914-1948 arasında Sömürge Hükümeti'nin hazırladığı eğitim yasaları, eğitim raporları, yıllık istatistikler ile Kıbrıs Sömürge Hükümeti memurlarının kendi aralarında ve Kıbrıs Hükümeti ile Sömürgeler Bakanlığı arasında geçen yazışmalar çalışmanın temel verilerini oluşturdu. Buradan elde edilen veriler, kronolojik akışa uygun olarak ve konu bütünlüğü sağlanacak şekilde değerlendirildi. Tezde şu saptamalara erişilmiştir: Kıbrıs'ta İngiliz İdaresi'nden önce geleneksel Osmanlı Eğitim Kurumları vardı. İngilizler; 1878'de Ada'ya yerleştiklerinde mevcut eğitime radikal bir müdahalede bulunmadan ve denetleyici konumunda kalarak, kendi eğitim meselelerinde karar alma konusunda Kıbrıs Türk Toplumu'na göreceli bir özerklik tanıdılar. Ancak Kıbrıs Türk Eğitimi, Birinci Dünya Savaşı'ndan sonra İngiliz Sömürge Hükümeti'nin bilinçli ve sistemli müdahalesine maruz kaldı ve Türkiye ile olan bağı koparıldı. İlköğretim okulları, "Mutlak Hükümet Denetimi" altına alındı. Ortaöğretim okulları ise Hükümet yardımlarının şartlara bağlanması suretiyle, denetime açık hale getirildi. Sömürge Hükümeti'nin bu siyasetinin şekillenmesinde, Rumların "Enosis" faaliyetlerinin de etkisi olduğu dikkati çekmektedir. Siyasi olarak Kıbrıs Türk Toplumu, İngilizler tarafından, Rumlar kadar "tehlikeli" bulunmasa da, eğitim uygulamaları açısından, iki toplum da aynı uygulamalara tabi tutuldu. Sömürge Hükümeti, 1914-1948 yılları arasında, Ada'da izlediği Eğitim Siyaseti'yle Kıbrıs Türk Toplumu'nun zihinsel ve kültürel dönüşümüne etki etmiştir. Eğitim müfredatına müdahalelerle, kendisini İngiliz Kültürü'ne yakın hissedecek bir toplumun temel dinamikleri oluşturulmuştur. Anahtar Kelimeler: Kıbrıs, Eğitim, Türk Toplumu, İngiltere, İlköğretim, Ortaöğretim.