Servet-i Fünun Romanına Psikanalitik Bir Yaklaşım
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Süleyman Demirel Üniversitesi, İnsan Ve Toplum Bilimleri Fakültesi, Türk Dili Ve Edebiyatı Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Hatice ÇİFCİ TOLU
Danışman: Emine Candan İri
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Servet-i Fünun dönemi, Türk edebiyatında bireyin iç dünyasına yönelimin belirginleştiği ve ruhsal çözümlemelerin öne çıktığı bir evre olarak dikkat çeker. Bu dönemin romanlarında işlenen hayal-hakikat çatışması, yalnızlık, umutsuzluk, korku, kaçış ve ölüm arzusu gibi temalar psikanalitik edebiyat kuramının verileri doğrultusunda incelenmeye oldukça müsait bir yapı sergiler. Sigmund Freud'un temelini attığı psikanalitik kuram; bireyin bilinç ve bilinçdışı yapısını, çocukluk yaşantılarını ve bastırılmış duygularını analiz eder. Edebî eserlerdeki kahramanların psikolojik yapısını incelemeye de olanak tanıyan psikanaliz, zamanla edebiyat eleştirisinde de uygulanan bir kurama dönüşür. Psikanalitik edebiyat kuramı, edebî metinleri kahramanların ruhsal dünyası ve bilinçdışı süreçleri üzerinden anlamaya çalışır. Bu çalışmada; bireysel hayallerin yıkımı, yasak aşk, suçluluk ve cinsel bastırma, ahlaki çöküş ve benliğin parçalanması, içsel yabancılaşma gibi temaları ele alan Servet-i Fünun romanlarının psikanalitik edebiyat kuramının kavramları ışığında analiz edilmesi amaçlanmıştır. Servet-i Fünun dönemini kapsayan 1896-1901 yılları arasında yazılan Halit Ziya'nın Mai ve Siyah, Aşk-ı Memnu, Kırık Hayatlar'ı; Mehmet Rauf'un Eylül'ü ve Hüseyin Cahit'in Hayal İçinde'si, bu çalışmanın temelini oluşturmaktadır. Bu romanların psikanalitik kuram çerçevesinde ele alındığı çalışmada; bireyin iç çatışmaları, bastırılmış arzuları ve ruhsal çöküşünün metinlerdeki yansımaları incelenmiş, Servet-i Fünun edebiyatının bireyin derinlikli psikanalitik çözümlemelerine açılan bir dönem olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bu inceleme; Servet-i Fünun romanlarının bireyin bastırılmış arzularını, içsel çatışmalarını ve ruhsal çözülmelerini estetik bir düzlemde yansıttığını ve bu yolla bireyin psikolojik derinliğini edebiyata taşıyarak Türk romanında iç dünyaya yönelik anlatım biçimine öncülük ettiğini ortaya koymaktadır. Anahtar Kelimeler: Servet-i Fünun, roman, psikanaliz, psikanalitik edebiyat kuramı.