Dinek (Şarkikaraağaç-Isparta) Bölgesindeki Barit Cevherinin Ve Yankayaçlarının Mineralojik Ve Jeokimyasal Özellikleri
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Süleyman Demirel Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Jeoloji Mühendisliği Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2019
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Ahmet Semih DENİZ
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Oya CENGİZ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmada, Dinek (Şarkikaraağaç-Isparta) bölgesindeki Başkoyak, Kuyucak, Kıpçak, Tumba, Aslı ve Akdağ lokasyonlarındaki barit cevherleşmesinin ve kalkşist ve muskovit-kuvars şist yan kayaçlarının mineralojik ve jeokimyasal özelikleri ayrıntılı incelenmiştir. Bu kayaçlar, Orta Toroslar'da Sultandağ Masifindeki Geyikdağı Birliği içerisinde yer almaktadır. İnceleme alanındaki barit cevherleşmesinin kalkşist ve muskovit-kuvars şist yankayaçları Kambriyen-Devoniyen yaş aralığındadır. Barit cevheri, bu kayaçların içerisinde stratiform, damar ve mercek şekillerinde yer alır. İncelenen barit numunelerinde, barit yer yer porfiroblastik dokulu, yer yer mozayik dokulu, bireysel taneli ve özşekilli-yarı özşekilli - özşekilsiz küçük taneler şeklinde olmak üzere iki evreli olarak gözlenir. Barit üzerindeki polisentetik ikizlenmeler, yönlenmeler, dalgalı yanma sönme, kataklastik doku, milonitleşme ve breşleşme cevherleşmenin tektonizmanın etkisinde kaldığının bir göstergesidir. Çalışma sahasındaki barit cevherleşmesinin yan kayaçlarını oluşturan kalkşistler genellikle sparlaşmış kalsit, muskovit ve serizit içerir. Kalkşist içerisinde birincil kalsitler barit yerleşiminden önce gelişmiş yarı özşekilli ve özşekilsiz kristaller şeklinde, ikincil kalsitlerde bariti kesen damarlar olarak bulunur. Kalkşist içerisinde yönlenmeli muskovit, silis damarları, özşekilli opak mineral (pirit) taneleri, siderit zonlanması, yer yer limonitleşme gözlenir. Limonitleşme genellikle opak mineral kristallerinin kenarları boyunca, daha az olarak da gelişigüzel şekilde, silisleşme yer yer breşik yapıda, daha yoğun olarak da farklı yönlerde gelişen kırık ve çatlakları dolduran silisifiye eriyikler şeklindedir. Bunun yanında, kalkşistler içerisinde sparkalsitler ve küçük kristalli baritlerde izlenir. Dilinimli sparkalsit damarında breşik ve tarak yapılı kuvars taneleri, genellikle yarı özşekilli ve özşekilsiz yer yer de breşik baritler mevcuttur. Şistler genellikle muskovit, kuvars, serizit, daha az olarak da kalsit, barit, opak mineral taneleri içerir. Muskovit-serizit şist ile kontağındaki karbonatlı kayaç sınırındaki boşluğa, değişen kalınlıklara sahip kıvrılmış ve bükülmüş kuvars merceği yerleşmiştir. Kuvarslar genellikle breşik ve tarak yapısı göstermektedir. Kuvars damarlarını kesen ve atıma uğratan farklı yönlerde gelişen ağsal kırıkların içerisine yerleşen demiroksit getirimleri ve limonitleşme mevcuttur. Özşekilli, yarı özşekilli ve özşekilsiz opak mineral taneleri, genellikle silisifiye alanda gelişigüzel dağılmış, daha az da sparkalsitler içerisinde gözlenir. İnceleme alanındaki barit numunelerinin ana oksit içerikleri; SiO2 % 0,01-13,12, CaO % 0,01-6,55, Fe2O3 % 0,01-0,48 arasında değişmektedir. Yüksek SiO2 ve CaO içeren baritlerde bu değerler kuvars ve kalsitin bileşiminden kaynaklanmaktadır. Çalışma sahasındaki baritin kimyasal bileşimini oluşturan Ba % 50,28-58,80 arasında, Sr 4759-17225 ppm arasında değişmektedir. Barit numunelerindeki Cu, Pb, Zn, As iz elementleri, genellikle düşük değerlerde sadece birkaç numunede yüksek değerler (Cu: 46,7 ve 24,5 ppm; Pb: 251 ppm) sunmuştur. Yüksek bakır ve kurşun değerleri olasılıkla kalkopirit ve galenden kaynaklanmaktadır. Çalışma sahasındaki baritin yan kayaçlarından alınan numunelerin ana oksit içerikleri; kalkşist için SiO2 % 24,30-28,23, CaO, % 33,70-39,32, Al2O3 % 2,11-6,39, Na2O % 0,85-1,73, Fe2O3 % 0,44-1,64, K2O %0,23-1,57 olarak tespit edilmiştir. Şist için SiO2 % 54,00-68,95, Al2O3 % 5,05-24,72, CaO % 0,31-16,95, Fe2O3, % 1,30-8,37, K2O % 1,15-8,31, MnO % 0,01-3,12, MgO % 0,15-2,06 içeriğine sahiptir. BaO ve Sr içerikleri, sırasıyla kalkşist için % 0,08-3,59, % 0,002-0,58, şist için % 0,37-4,19, % 0,002-0,05 değerlerindedir. Kalkşist ve şistlerde muskovit, serizit, sparlaşmış kalsit, kuvars ve silisleşme gözlenir. Şist ve kalkşist numunelerinde gözlenen yüksek Al2O3 ve K2O değerleri, muskovit ve serizitin bileşiminden, yüksek Fe2O3 değerleri opak mineral, limonitleşme ve siderit zonlanmalarından gelmektedir. Bunun yanında, yüksek CaO değerlerinin sparkalsitlerden, SiO2 değerlerinin de kuvars ve silisleşmeden kaynaklandığı şeklinde yorumlanmaktadır.