Geç Osmanlı ve Erken Cumhuriyet Romanlarında Yer Alan İstanbul Konaklarında "Harem ve Selamlık"

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Süleyman Demirel Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Mimarlık Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2019

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Derya Düzgün

Danışman: Hatice Gökçen Özkaya

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışmada, Osmanlı Dönemi, İstanbul konaklarında görülen, cinsiyet örüntülerine ilişkin bir mahremiyet biçimlenişi olarak kabul edilen, harem ve selamlık mekânları araştırılmıştır. Söz konusu mekânlara ilişkin, var olan ayrışmanın ne anlama geldiği, mekânların içinde yaşayan bireyler tarafından nasıl kullanıldığı ve toplumsal gelişmeler neticesinde nasıl dönüşümler geçirdiği tez kapsamında incelenmiştir. Geleneksel Türk evinin ve Türk toplumunun geçirdiği değişimler göz önüne alındığında, hem mahremiyet çerçevesinde oluşturulmuş sınırlamalar, hem de toplumun kadın ve erkek cinsiyet örüntülerine yüklediği sorumluluklar mekânsal farklılaşmayı beraberinde getirmiştir. Söz konusu farklılaşma, İstanbul konaklarında görülen harem ve selamlık mekânlarının temelini oluşturmuştur. Ayrıca Osmanlı Devleti Modernleşme Dönemi sonrasında, toplumun büyük bir değişim geçirmesiyle birlikte harem ve selamlık mekanlarının, daha önce var olduğundan başka bir anlama bürünebileceği muhtemeldir. Gerçekten de 19. yüzyıl öncesinde evlere ilişkin çalışmalar böyle bir değişimin varlığını doğrulamaktadır. Dolayısıyla bu çalışma, harem ve selamlık mekanlarına, bilinenlerin ötesinde, farklı bir perspektiften bakar ve dönüşümü anlama çabasındadır. Tez çalışması bağlamında 19. yüzyıl ve 20. yüzyılın başlarında Osmanlı dönemi evlerinde -özellikle üst-orta gelir grubunun konaklarında- görülen harem-selamlık mekânları fiziksel ve yapısal özelliklerinin yanında, kullanıcılarının gündelik hayatlarını geçirdikleri mekânlar olarak düşünülerek, toplumsallıklarıyla birlikte değerlendirilmiştir. Bu noktadan hareketle, toplumsal dinamiklerin harem ve selamlık mekanlarına yansımasını ve söz konusu mekanların geçirmiş olduğu değişimleri en iyi şekilde anlatan kaynak dönemin romanlarıdır. Hem harem-selamlık mekanlarının mimarlık bağlamında işlenmesi, hem de toplumsal yaşamın sosyal ve psikolojik açıdan incelenmesi bakımından romanlar, harem ve selamlık mekanlarını aydınlatmak amacıyla bu çalışma bağlamında ele alınmıştır.