XVIII. Yüzyıl Sonlarıyla XIX. Yüzyıl Başlarında Osmanlı Sefer Lojistiği Kapsamında Hamid Sancağından Deve Alımı

Gökçe E.

Süleyman Demirel Üniversitesi insan ve toplum bilimleri dergisi, sa.63, ss.287-308, 2025 (TRDizin)

Özet

XVIII. yüzyılın son çeyreğine geldiğinde bitmek bilmeyen iç ve dış sorunlarla uğraşmak zorunda kalan Osmanlı İmparatorluğu açısından en önemli hedef toprak bütünlüğünü devam ettirebilmek haline gelmişti. Bu doğrultuda reform ve ıslahat çabaları sürdürülürken, geleneksel yöntemler izlenerek ülke kaynaklarının kullanımıyla savaş ve isyanların üstesinden gelinmeye çalışılıyordu. Önceki asırlarda olduğu gibi bu yöntemler arasında en çok başvurulanlardan birisi, ordu personeli başta olmak üzere gıda, mühimmat ve çeşitli malzemeler gibi birtakım lojistik ihtiyaçların halktan tedarik edilmesiydi. Bu ihtiyaçlar arasında en önemli olanlardan birisi nakliyat hizmetlerinde kullanılacak çeşitli hayvanların tedarik edilmesiydi. Dağlık ve engebeli bir coğrafyada bulunan Hamid Sancağının merkezi Isparta ile sancağın diğer kazalarında nakliyat ve taşımacılık ihtiyaçlarının giderilmesi için kullanılan hayvanlar arasında özellikle develerin önemli bir yeri vardı. Kazalarda yaşayan halkla birlikte, sancağın çeşitli yerlerine dağılmış konar-göçer kitlelerin nakliyat ihtiyaçları için ciddi bir taşıma kapasitesine sahip olan develerin bu özelliği devlet tarafından göz önünde bulunduruluyordu. Bu doğrultuda özellikle sefer zamanlarında imparatorluğun diğer yerlerinden olduğu gibi Hamid Sancağı kazalarından çeşitli miktarlarda deve tedariki yapılarak orduya gönderilmekteydi. Bu çalışmada, XVIII. yüzyılın sonları ile XIX. yüzyılın ilk çeyreğinde imparatorluğun giriştiği bazı savaşlar sırasında Hamid Sancağından Osmanlı ordusu için yapılan deve alımları Şer’îye Sicilleri ışığında mercek altına alınmış, bu doğrultuda Osmanlı sefer lojistiği araştırmalarına katkı sağlamak hedeflenmiştir
By the last quarter of the XVIIIth century, the most important goal for the Ottoman Empire, which had to deal with endless internal and external problems, became to maintain its territorial integrity. In this direction, while reform and reform efforts continued, traditional methods were followed to overcome wars and rebellions by utilizing the country's resources. As in previous centuries, one of the most commonly used methods was the procurement of certain logistical needs such as food, ammunition and various materials from the people, especially army personnel. Among these needs, the provision of various animals to be used in transportation services is an important issue. Camels have an important place among the animals used for transportation in Isparta, the center of Hamid Sanjak, which is located in a mountainous and rugged geography, and in other districts. This feature of camels, which have a serious carrying capacity in terms of meeting the transportation needs of the nomad groups (Yörük) scattered in various parts of the sanjak along with the people living in the districts, was taken into consideration by the state. Accordingly, in times of campaigns, camels were procured in various quantities from the districts of the sanjak, as well as from other parts of the empire, and sent to the army. This study examines the procurement of camels from Hamid Sanjak for the Ottoman army during some of the wars fought by the empire in the late XVIIIth and first quarter of the XIXth centuries, and aims to contribute to the research on campaign logistics.