Türkiye’de Doğal Olarak Yayılış Gösteren Origanum L. Türlerinin Geleneksel Tıbbi Kullanımları

Cengiz A. O.

26. Bitkisel İlaç Hammedeleri Toplantısı (BİHAT 2026), İstanbul, Türkiye, 9 - 12 Eylül 2026, (Özet Bildiri)

  • Yayın Türü: Bildiri / Özet Bildiri
  • Basıldığı Şehir: İstanbul
  • Basıldığı Ülke: Türkiye
  • Süleyman Demirel Üniversitesi Adresli: Evet

Özet

Origanum L. cinsi Doğu Akdeniz’de yayılış ve çeşitlenme gösteren, Türkiye’de çok sayıda endemik türe sahip bir Lamiaceae cinsidir [1]. Yüksek endemizm oranına sahip cinslerde geleneksel kullanım bilgisinin kayıt altına alınması, biyoçeşitliliğin sürdürülebilir yönetimi ve kültürel mirasın korunması bakımından büyük önem taşımaktadır [2]. Lamiaceae familyası üyeleri geleneksel halk tıbbında mide rahatsızlıkları ve solunum sistemi hastalıkları başta olmak üzere çeşitli hastalıkların tedavisi için yaygın olarak kullanılmaktadır [3]. Bu çalışmada, Türkiye’de doğal olarak yayılış gösteren Origanum türlerinin geleneksel tıbbi kullanım verilerini derlemek, sistematik olarak değerlendirmek ve gelecekteki farmakolojik çalışmalar için etnobotanik bir temel oluşturmak amaçlanmıştır. Türlerin güncel listesi için World Flora Online (WFO) esas alınmıştır. Saha temelli orijinal araştırma makaleleri Web of Science, Scopus, PubMed ve TR Dizin veri tabanlarından taranmıştır. Frekans analizleri için Microsoft Excel programı kullanılmıştır. Toplam 40 farklı araştırma makalesi incelenmiş, Türkiye’de doğal yayılış gösteren 12 taksona ait geleneksel tıbbi kullanım kaydı saptanmıştır. En yüksek kullanım kaydına sahip ilk üç takson O. vulgare L. (n=13), O. majorana L. (n=11) ve O. onites L. (n=11) olarak belirlenmiştir. Bitkilerin en çok toprak üstü kısımlarının kullanıldığı (%52), en çok tercih edilen hazırlama yönteminin infüzyon olduğu (%58) tespit edilmiştir. Türlerin başlıca soğuk algınlığı (%15), karın ağrısı (%10) ve grip (%9) durumlarında kullanıldığı, kullanım kayıtlarının ağırlıklı olarak solunum sistemi ve sindirim sistemine ilişkin rahatsızlıklarda yoğunlaştığı belirlenmiştir. Ayrıca, Türkçe ifade edilen bazı tıbbi kullanımların İngilizce çevirisinde standardizasyon problemleri olduğu tespit edilmiştir. Elde edilen bulguların, farmakolojik aktivite çalışmalarında öncelikli araştırma alanlarının belirlenmesine katkı sağlayabileceği, Türkiye'deki Origanum türlerinin geleneksel tıbbi kullanım verilerinin bütüncül olarak değerlendirilmesine katkıda bulunabileceği ve gelecekte gerçekleştirilecek etnobotanik araştırmalar için yol gösterici olabileceği düşünülmektedir.

Origanum L. is a genus of the family Lamiaceae that is distributed and diversified in the Eastern Mediterranean and is represented by numerous endemic species in Türkiye [1]. Documenting traditional use knowledge in genera with high levels of endemism is of great importance for the sustainable management of biodiversity and the preservation of cultural heritage [2]. Members of the Lamiaceae are widely used in traditional folk medicine for the treatment of various ailments, particularly gastrointestinal and respiratory disorders [3]. This study aimed to compile and systematically evaluate the traditional medicinal use records of naturally distributed Origanum species in Türkiye and to provide an ethnobotanical basis for future pharmacological studies. The current list of species was based on World Flora Online (WFO). Original field-based research articles were retrieved from the Web of Science, Scopus, PubMed, and TR Dizin databases. Microsoft Excel was used for frequency analyses. A total of 40 research articles were examined, and traditional medicinal use records were identified for 12 naturally distributed taxa in Türkiye. The three taxa with the highest numbers of use records were O. vulgare L. (n = 13), O. majorana L. (n = 11), and O. onites L. (n = 11). The aerial parts were the most frequently used plant parts (52%), while infusion was the most commonly preferred method of preparation (58%). The species were mainly used for the treatment of the common cold (15%), abdominal pain (10%), and influenza (9%), with use records being concentrated primarily on disorders of the respiratory and digestive systems. In addition, standardization problems were identified in the English translation of some traditional medicinal uses originally expressed in Turkish. The findings may contribute to identifying priority areas for pharmacological activity studies, provide a comprehensive evaluation of the traditional medicinal uses of Origanum species in Türkiye, and serve as a reference for future ethnobotanical research.