Yaşlı Yetişkinlerde Dijital Sağlık Teknolojilerinin Kullanımına İlişkin Kolaylaştırıcı ve Zorlaştırıcı Faktörler ile İyileştirme Önerileri: Bir Kapsam İncelemesi

GERÇEKER K., Erdem R.

Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, cilt.26, sa.1, ss.194-210, 2026 (TRDizin)

Özet

Bu kapsam incelemesi, yaşlı yetişkinlerin dijital sağlık teknolojilerini (mobil sağlık uygulamaları, giyilebilir cihazlar ve sanal bakım çözümleri) kullanım biçimlerini, bu teknolojilerin sağlık çıktıları üzerindeki etkilerini ve benimsenme sürecini etkileyen faktörleri bütüncül olarak değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Arksey ve O’Malley çerçevesi temel alınarak yürütülen bu kapsam incelemesinde, 2010–2025 yılları arasında Web of Science, Scopus ve PubMed veritabanlarında yayımlanan, yaşlı yetişkinleri (≥55 yaş) konu alan İngilizce hakemli çalışmalar taranmıştır. Dâhil edilen çalışmalar tematik analiz yoluyla sentezlenmiştir. İncelemeye dâhil edilen çalışmalar, dijital sağlık teknolojilerinin yaşlı yetişkinlerde kronik hastalık yönetimi, fiziksel aktivitenin desteklenmesi, bilişsel izlemin kolaylaştırılması ve sağlık hizmetlerine erişimin artırılması açısından önemli potansiyeller sunduğunu göstermektedir. Bununla birlikte bilişsel, fiziksel ve algısal yaşlanma ile ilişkili sınırlılıklar, dijital okuryazarlık eksikliği, dijital uçurum ve gizlilik/mahremiyet endişeleri teknoloji kullanımını ve sürdürülebilir benimsenmeyi kısıtlayan temel engeller olarak öne çıkmaktadır. Kullanıcı merkezli ve kişiselleştirilmiş tasarımlar, sosyal destek mekanizmaları ve eğitim temelli müdahalelerin benimsenmeyi artırdığı görülmektedir. Dijital sağlık teknolojileri, yaşlı yetişkinlerin bağımsız yaşamını ve sağlık yönetimini desteklemede önemli fırsatlar sunmaktadır. Ancak bu potansiyelin hayata geçirilebilmesi için eşitlik odaklı politikalar, erişilebilir tasarım yaklaşımları ve etik ilkelere dayalı uygulamaların bütüncül biçimde ele alınması gerekmektedir.
This scoping review aims to comprehensively examine older adults’ use of digital health Technologies including mobile health applications, wearable devices, and virtual care solutions focus- ing on their effectiveness, user experience, and factors influencing adoption. Guided by the Arksey and O’Malley framework, a systematic search of Web of Science, Scopus, and PubMed data-bases was conducted for peer-reviewed English-language studies published between 2010 and 2025 involving adults aged 55 years and older. Eligible studies were synthesized using thematic analysis. The included studies indicate that digital health technologies can support chronic disease management, enhance physical activity, facilitate cognitive monitoring, and improve access to healthcare among older adults. However, age-related cognitive, physical, and sensory limitations, low digital literacy, the digital divide, and privacy concerns remain significant barriers to sustained use and adoption. Evidence suggests that user-centered, personalized, and supportive interventions improve acceptability and engagement with digital health solutions. Digital health technologies hold substantial promise for promoting independent living and improving health outcomes in older adults. To fully realize this potential, integrated approaches addressing accessibility, equity, usability, and ethical considerations are essential.