ANNELERİN GÖZÜNDEN ANNE BEKÇİLİĞİ: BİRLİKTE EBEVEYNLİKLE İLİŞKİSİ

Uluslararası Turkcess Kongresi, İstanbul, Türkiye, 18 - 20 Mayıs 2023, ss.133-134, (Özet Bildiri)

Yayın Türü: Bildiri / Özet Bildiri
Basıldığı Şehir: İstanbul
Basıldığı Ülke: Türkiye
Sayfa Sayıları: ss.133-134
Süleyman Demirel Üniversitesi Adresli: Evet

Özet

Anne bekçiliği kavramı ilk olarak Allen ve Hawkins (1999) tarafından ifade edilen annelerin birlikte ebeveynliğe engel ve eşlerini ev işi ve çocuk bakımından alıkoyduklarına yönelik tanımlaması yapılan bir kavramdır. Daha sonraki yapılan çalışmalarda anne bekçiliği kavramı babalar için kısıtlayıcı ve olumsuz bir kavram olmaktan çıkarak kolaylaştırıcı bir faktör olarak da ele alınmaya başlamıştır (Roy ve Dyson, 2005; Sano vd., 2008; SchoppeSullivan vd., 2008) Bu bakış açısından hareketle Puhlman ve Pasley (2013) anne bekçiliği kavramını aile sistemleri kuramı kapsamında yeniden ele alarak annenin baba üzerinde engelleyici, kontrol edici ya da teşvik edici tutumlarını ve bu tutumları oluşturan alt kategorilerin (geleneksel sınır koyucu, pasif engelleyici, kolaylaştırıcı, pasif kolaylaştırıcı, tutarsız, duyarsız, başına buyruk ve gözlemlenemeyen) babanın çocuk yetiştirme tutumları üzerine etkisini incelemiştir. Anne bekçiliğinin dinamik bir unsur olduğu ve çocuğun gelişimsel döneminden, aile içi koşullardan (Puhlman ve Pasley, 2013), annenin kendi ebeveynliğine yönelik tutumlarından (Gaunt, 2008); günlük stres yaşantılarından (Whisman ve Baucom, 2012) ve annenin kişilik özelliklerinden (Fagan ve Barnett, 2003) etkilendiği araştırmacılar tarafından vurgulanmaktadır. Aynı zamanda annelerin çocuk bakımında yaşadıkları zorlukların evlilik ilişkisini olumsuz yönde etkilediği (Lavee ve Ben-Ari, 2007), bu zorlukların da anne bekçiliğini etkileyen bir faktör olduğu da alan yazında bulgular arasındadır (Schoppe-Sullivan vd., 2015). Son yıllarda eşlerin ebeveynlik ile ilgili rolleri ve bu rollerin birbirlerinin ebeveynliklerini nasıl etkilediklerine yönelik yapılan araştırmalar, babaların çocuk yetiştirme ve bakımı konusunda etkin olması gerekliliğine ve anne-çocuk ilişkisinden daha çok anne-baba-çocuk ilişkisinin önemine vurgu yapmaktadır (Cabrera vd., 2007; Tu vd., 2014). Babaların çocuk yetiştirme ve bakım sürecine ortak katılımının çocukların gelişimini her yönden destekleyici bir unsur olduğu (Downer vd., 2008) ve annenin rolüyle babanın bu sürece katılımı arasında bir ilişki olduğu araştırmacılar tarafından vurgulanmaktadır (DeLuccie, 1995). Anne bekçiliği yani annenin çocuk yetiştirme sürecinde baba üzerindeki bu rolü, birlikte ebeveynliğin önemli değişkenlerinden biridir (Fagan ve Barnett, 2003; Schope-Sullivan vd., 2008). Araştırmalar anne bekçiliğinin çift yönlü bir süreç olduğunu, bu karşılıklı etkileşim içinde anne bekçiliğinin babanın çocuk yetiştirme ve bakımına katılımının hem nedeni hem de sonucu olduğunu vurgulamaktadır (Hauser, 2012; Puhlman ve Palsey, 2013). Anne bekçiliğinin baba katılımını etkilediği ve baba katılımının da birlikte ebeveynliğin önemli parçası olduğu göz önünde bulundurulduğunda (Jia ve SchoppeSullivan, 2011) anne bekçiliğinin birlikte ebeveynlik üzerindeki neden ve sonuç etkisinin incelenmesinin önemli olduğu düşünülmektedir. Bu bağlamda, bu araştırmanın amacı anne bekçiliğinin birlikte ebeveynlik üzerindeki etkisini ortaya koyabilmek, farklı demografik özelliklere sahip annelerin gözünden birlikte ebeveynliğin incelenerek annelerin anne bekçiliği rollerinin evlilikleri ve çocuk yetiştirmede birlikte ebeveynliklerine etkileri konusunda algılarını nitel bir araştırma ile ortaya koymaktır. Bu bağlamda araştırmada katılımcılara “Şu anda çocuk yetiştirme ve bakımı konusunda eşinizle nasıl hareket ediyorsunuz? (Birlikte ebeveynliğiniz hakkındaki görüşleriniz neler?)”, “Çocuk yetiştirme ve bakımı konusunda eşinizle aranızdaki uyum ve uyumsuzluklar konusunda ne düşünüyorsunuz?”, “Çocuk yetiştirme ve bakımı konusunda eşinizle birbirinize ebeveynlik konusunda ne gibi yorumlarda bulunursunuz?”, “Çocuk yetiştirme ve bakımı sürecinde eşinizle aranızdaki iş bölümü hakkında ne düşünüyorsunuz?”, “Çocuk yetiştirme ve bakımı süresinde karşılaştığınız sorun ya da anlaşmazlıkları yönetme konusunda ne düşünüyorsunuz?”, “Eşinizin çocuk bakımı konusunda nasıl bir role sahipsiniz?” ve “Bu rolünüzün birlikte ebeveynliğinize etkisi konusundaki görüşleriniz neler?” soruları yöneltilmiştir. Araştırmanın katılımcılarını evli ve çocuk sahibi olan farklı sayıda, farklı mesleğe ve farklı eğitim düzeylerine sahip 10 anne oluşturmuştur. Araştırmanın verileri araştırmacı tarafından geliştirilmiş olan yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılarak, görüşme yöntemi ile toplanmıştır. Araştırma sonucunda, katılımcılar birlikte ebeveynlik konusunda genellikle iş yükünün annelerde olduğunu bununla birlikte belli konularda da olsa babaların yardımcı ve destek olduklarını ifade etmektedirler. Yaşanan anlaşmazlıkların çoğunlukla çocukların 148 uyku ve yemek gibi konularda rutin kazanması, babaların çocukla iletişimi ve buna annenin müdahalesi, annenin daha kuralcı yapıda olup babanın bu konuda destek vermemesi konularında olduğu katılımcılar tarafından ifade edilmiştir. Ayrıca birlikte ebeveynlik konusunda yükün anneler üzerinde olduğunu söyleyen katılımcıların yanı sıra iş bölümünün var olduğu ancak bu iş bölümünde de belirleyici kişilerin yine anneler olduğu bulgular arasındadır. Annelerin birlikte çocuk yetiştirme süresinde baba üzerinde rolleri incelendiğinde, katılımcılar daha çok kontrolcü ve teşvik edici rollerinin yüksek olduğunu belirtmişlerdir. Bunun yanı sıra engelleyici tutumlarının daha fazla olduğunu belirten katılımcılar da mevcuttur. Bu konuda ayrıca özellikle 2 ve daha çok çocuğa sahip katılımcıların ilk çocuklarında kontrolcü ve engelleyici tutumlarının daha fazla olduğu daha sonraki çocuklarda iş yükünün ağır gelmesinden dolayı rollerini teşvik edici olarak değiştirmeye çalıştıklarını belirtmişlerdir. Son olarak katılımcıların bu rollerinin birlikte ebeveynlikleri üzerine etkileri sorusunda ortaya çıkan temalar babaların bu rolü kabullenmiş ve uyum sağlıyor olmaları, kolaylaştırıcı etkisi, iş yükünün anneye kalması, babayı pasif kılması ve anneyi tahammülsüzleştirmesi konularındadır. Araştırma sonuçları çocuk bakımı ve yetiştirmesi konusunda birlikte ebeveynliğin genel olarak uygulanabildiğini ancak bu süreçte annelerin kontrolcü ve kural koyucu tutumlarının baskın olduğunu göstermektedir. Ayrıca bulgular anne bekçiliğinin çocuk sayısı, çocuğun yaşı ve annenin çocuk bakımı konusunda stres düzeyinin artması ile ilişkili olduğunu göstermektedir. Araştırma sonuçları anne bekçiliğinin birlikte ebeveynliği belirleyen faktör olduğunu ortaya koyması, birlikte ebeveynlik konusunda annenin stres düzeyi artmadan, anne bekçiliği rolünü kolaylaştırıcı olarak belirlemesinin hem pozitif eş ilişkileri hem de çocuk bakımı konusunda eşlerin iş yükünü paylaşmaları açısından önemini vurgulamaktadır. Ayrıca bulgular özellikle yeni bebek sahibi olmuş ya da anne adaylarının, çocuğun yaşı ya da çocuk sayısına bağlı olmaksızın kolaylaştırıcı rolü benimsemeleri konusunda farkındalıklarını arttırması açısından önem taşımaktadır.