Tiyatrodan Sinemaya Brechtyen Estetiğin İzinde: Asiye Nasıl Kurtulur

Brecht estetiğinin Türk tiyatrosuna ve sinemasına yansımaları hemen hemen aynı yıllara denk düşer. Türk tiyatrosunun epik tarzdaki ilk oyunu Keşanlı Ali Destanı, ilk sahne yapımının gerçekleştiği 1964’te Haldun Taner ve Atıf Yılmaz’ın ortak çalışması sonucunda benzer bir anlayışla sinemaya da uyarlanır. Bu uyarlamayla Türkiye’de sinematografik temsile de kavuşan Brecht estetiği, bir süre sonra uyarlamaların yanına özgün yapımların da eklenmesiyle varlığını sürdürür. Geleneksel sinema kalıplarının dışına çıkan filmleriyle dikkat çeken Atıf Yılmaz, Keşanlı Ali Destanı’nın yanı sıra, epik tarzdaki bir başka eseri, Vasıf Öngören’in Asiye Nasıl Kurtulur oyununu da yine aynı tarzda sinemanın alanına taşır. Daha önce Nejat Saydam’ın yönetmenliğinde geleneksel bir yorumla filmleştirilmiş olan bu oyun, Yılmaz’ın yorumuyla Brechtyen yaklaşımın korunduğu bir yapıta dönüşür. Yılmaz’ın Asiye Nasıl Kurtulur’u sinema dilinde yeniden yorumlayışını merkeze alan bu çalışmanın amacı, söz konusu uyarlamayı metinlerarasılık-göstergelerarasılık çerçevesinde değerlendirmektir. Bu bağlamda, öncelikle uyarlayan metnin uyarlanan metne gönderimleri odağa alınmış, oyundan filme aktarımda biçimsel ve izleksel bakımdan kaynak esere önemli ölçüde sadık kalındığı görülmüştür. Fakat uyarlayan eserde birtakım değiştirim/dönüştürüm, ekleme ve çıkarmalar da yapılmıştır. Bu işlemlerle sinemanın doğasına uygun olarak yeniden üretilen Asiye Nasıl Kurtulur, Brecht’in seyirciyi sarsmayı temel alan tiyatrosunun sinemadaki temsiline iyi bir örnek teşkil eder. Hatta denilebilir ki oyunsuluk ve yabancılaştırma gibi epik özelliklerin sıklaştırıldığı film, model alınan oyun metnine kıyasla Brechtyen estetiğe daha yakın bir çizgidedir.