Bir Muhallefat Defterine Dayalı Statü-Tüketim Örüntüleri: Sosyal Ağ Yaklaşımıyla Bir Vaka Analizi
Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, cilt.81, sa.2, ss.295-323, 2026 (TRDizin)
- Yayın Türü: Makale / Tam Makale
- Cilt numarası: 81 Sayı: 2
- Basım Tarihi: 2026
- Doi Numarası: 10.33630/ausbf.1753054
- Dergi Adı: Ankara Üniversitesi SBF Dergisi
- Derginin Tarandığı İndeksler: Central & Eastern European Academic Source (CEEAS), Index Islamicus, MLA - Modern Language Association Database, Political Science Complete, TR DİZİN (ULAKBİM), MLA International Bibliography, Political Science Abstract (IPSA), Academic Search Ultimate (EBSCO)
- Sayfa Sayıları: ss.295-323
- Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
- Süleyman Demirel Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Bu çalışma, 1778 tarihli bir müsadere defteri üzerinden Hüdavendigar Sancağı mutasarrıfı Mustafa Paşa'nın mallarınınH satış sürecini sosyal ağ analizi yöntemiyle incelemektedir. Araştırma, Osmanlı taşrasında tüketim pratiklerinin yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda statü, kimlik ve toplumsal hiyerarşiyle ilişkili kültürel bir pratik olduğunu ortaya koymayı amaçlamaktadır. Defterde kayıtlı 183 kalem malın lükslük düzeylerine göre sınıflandırılması ve alıcıların ünvan/meslek profilleriyle eşleştirilmesi, tüketimin sosyal homofili ve ayrışma dinamiklerini yansıttığını göstermektedir. Çalışmanın en çarpıcı bulgularından biri, malların Bursa'dan İstanbul'a nakledilerek Muhsinzâde Hanı'nda satışa çıkarılması ve alıcıların çoğunluğunu bedestan tüccarlarının oluşturmasıdır. Bu durum, taşra kökenli malların merkezdeki tüccarlar tarafından nasıl sembolik sermayeye dönüştürüldüğünü gösterir. Sosyal ağ haritaları, “bey”, “efendi” ve “ağa” gibi ünvanlı grupların lüks tüketimde öne çıkarken, ünvansız ancak zengin aktörlerin de merkezî konumlar kazanabildiğini kanıtlamaktadır. Sonuç olarak, bu çalışma Osmanlı taşrasında tüketimin, Bourdieu'nün “ayrım” ve Veblen'in “gösterişçi tüketim” kuramlarıyla açıklanabilecek ancak yerel dinamiklerle şekillenen çok katmanlı bir sosyal pratik olduğunu savunmaktadır.
The present study employs social network analysis to examine the sale process of governer of Hüdavendigar Sanjak Mustafa Pasha's goods through a confiscation record dated 1778. The objective of the research is to demonstrate that consumption practices in the Ottoman provinces were not solely economic but also cultural practices related to status, identity and social hierarchy. The classification of 183 items of goods recorded in the ledger according to their level of luxury and their matching with the title/occupation profiles of the buyers demonstrates that consumption is indicative of the dynamics of social homophily and distiction. The elevated costs of luxury items, including silk fabrics, silvery accoutrements and rare armaments, underscore the status-defining role of these objects. A salient finding of the study was that goods were transported from Bursa to Istanbul and subsequently placed on sale at Muhsinzâde Han, with most buyers being bedestan merchants. This demonstrates how provincial goods were transformed into symbolic capital by merchants in the centre. Social network analysis demonstrates that while designated groups such as “bey”, “efendi” and “agha” were prominent in luxury consumption, non-titled yet affluent individuals could also assume central positions