TÜRK DÜNYASINDA PETROGLİFLERİN KÜLTÜREL YANSIMALARI

Creative Commons License

Ünal S., Bircan A. M.

1st INTERNATIONAL CYPRUS CONGRESS OF SCIENTIFIC RESEARCH , 21 - 23 Mart 2025, ss.210-219, (Tam Metin Bildiri)

  • Yayın Türü: Bildiri / Tam Metin Bildiri
  • Sayfa Sayıları: ss.210-219
  • Süleyman Demirel Üniversitesi Adresli: Evet

Özet

Türk kültüründe petroglifler (kayaüstü oyma tasvirler), insanlık tarihinin en eski sanatsal faaliyetlerinden biri olarak kabul edilir. Kaya üstü tasvirler, yazılı dilin bulunmadığı erken dönemlerde insanın kendini ifade etme gereksiniminden doğmuş, doğa ile olan ilişkisini ve evreni anlamaya yönelik ilk somut çabalardır. İnsan, doğayı hem bir tehdit unsuru hem de hayatta kalabilmek için gerekli bir kaynak olarak düşünmüş, bu bağlamda doğanın üstünlüğünü kabul etmiştir. Bu üstünlük, hayatta kalma mücadelesi ve yaşamı anlamlandırma çabası görsel iletişimin ilk örnekleri olan petrogliflerin ortaya çıkışındaki temel unsurlardır. Kaya üstü tasvirler, dönemin insanlarının doğa, kozmoloji ve evrenle olan ilişkilerini ifade etmekle kalmaz, aynı zamanda o dönemdeki insanların yaşam biçimleri, inançları, korkuları ve arzuları hakkında da derinlemesine bilgiler sunar. Türkistan’da (Orta ve İç Asya), özellikle zorlu doğa koşullarına sahip yüksek sıradağlar, plato ve çöl alanlarının oluşturduğu bölgelerde gelişen Türk kültürü, milattan önceki dönemlere kadar uzanır. Türklerin avcı ve göçer yaşam biçimi, petrogliflerin önemli anlatılarından biridir. Bu taşlardan kalan izler, Türklerin kültürlerini, yaşam tarzlarını, toplumsal yapıları ve inançlarını yansıtır. Türklerin ilk yerleşim yerlerinin Altay Dağları, Tanrı Dağları ve Baykal Gölü arasında yer aldığı düşünülmektedir. Bu bölgelerdeki kaya üstü tasvirler, Türk kültürünün ilk izlerini taşıyan, bozkır kültürünün önemli unsurlarını içeren değerli kültürel verilerdir. Özellikle Altay Dağları'nın güney-batı etekleri, Türk kültürünün şekillendiği ve petrogliflerin en yoğun bulunduğu alanlardan biridir. Anadolu dâhil, tüm Türk coğrafyasında bulunan bu eserler aynı zamanda maddi kültür bilimlerinin çok önemli kaynağıdır.

Anahtar Kelimeler: Petroglifler, Türk Sanatı, Bozkır Kültürü, Kaya Resimleri.