SPORDA DOPİNG VE PSİKOLOJİK ETKİLERİ

SPOR BİLİMLERİNDE MULTİDİSİPLİNER ARAŞTIRMALAR 2023, Berat Koçyiğit,Gül Bahar Bayıroğlu, Editör, Efe Akademik Yayıncılık, İstanbul, ss.129-152, 2023

İnsanlar tarihler boyunca, var olan fiziki ve psikolojik sınırlarının

üzerine koymaya çalışmış, beceri ve yeteneklerini geliştirmeye çalışmış

(Erkiner, 2006), antik çağ kültlerinden günümüze sportif faaliyetlerde yer

almıştır (Salici & Çimen, 2021; Akıncı, 2020). Doping ilk olarak Güney

Afrika yerlileri tarafından seremonilerde uyarıcı içecek olarak kullanılmıştır.

Ancak literatürde dopingin ilk olarak 1889 yılında, yarış atlarında performans

geliştirici olarak kullanıldığı bilgisi yer almaktadır (Lippi ve ark., 2008). Aynı

zamanda, doping kelimesi, 17. yüzyılda Hollanda kökenli bir şirketin

inşaatlarında görev yapan çalışanlarının enerjilerini arttırdığı öne sürülen

‘doop’ isimli bir çorbada geçmektedir (Vatanoğlu & Hot, 2011). 19. yüzyıl ve

öncesinde, doping maddeleri çoğunlukla bitki, hayvan ve mikrobiyolojik

kaynaklardan elde ediliyordu. Ayrıca, sporcuların müsabakalarda avantaj

üstünlüğü sağlamak amacıyla koka yaprağı çiğnemek ve koyun testisi yemek

gibi çeşitli yöntemleri kullandığı bilinmektedir (Yesalis ve ark., 2000).

Sporcuların yanı sıra antrenörler ve bilim insanları da tarihler boyunca sporda

performansı arttırmaya yönelik teknikler aramıştırlar. Yüzyıllar öncesinde

yapılan spor yarışmalarında sporcuların daha fazla performans ortaya

koyabilmek adına mantar yedikleri ve gladyatörlerin daha iyi dövüşebilmeleri

içinse uyarıcı birtakım maddeler kullandıkları tarihi kaynaklardan

bilinmektedir (Karataş ve ark., 2012). Diğer bir yandan, 20. yüzyılda at

yarışlarında yasal olmayan doping maddelerinin kullanılması ile doping

kavramı, spor alanına dahil olmuş ve yaygınlaşmaya başlamıştır (Fraser,

2004). Doping kullanımı sadece sporcularla sınırlı değil aynı zamanda da yarış

atları ve yarış köpeklerinde de kullanıldığı bilinmektedir (İmamoğlu, 1991).