Gelir Yakınsama Hipotezinin Yeni Uzamsal Ağırlık Matrisleri Altında Test Edilmesi: Avrupa Örneği

Creative Commons License

Yıldırım S., Abdioğlu Z.

Ekoist: Journal of Econometrics and Statistics, sa.44, ss.70-108, 2026 (ESCI)

Özet

Bu çalışma, Avrupa’da gelir yakınsamasını incelemek amacıyla uzamsal ekonometrik yöntemlere yenilikçi yaklaşımlar önermektedir. Çalışmanın temel hedefi, komşuluk ilişkilerine dayanarak oluşturulan uzamsal ağırlık matrisini her komşunun etkisinin aynı olmaması durumuna göre şekillendirerek tahminlerde daha uygun sonuçlara ulaşabilmek tir. Çalışmada önerilen uzamsal ağırlık matrisleri kullanılarak “yakınsama hipotezi” çerçevesinde Avrupa ülkeleri için 20002021 dönemi itibariyle uygulama yapılmıştır. Uygulamada “vezir”, “eşik”, “iki eşikli” ve “komşu yönünden asimetrik” ağırlık matrisleriyle kurulan “sabit etkili” ve “tesadüfi etkili” panel veri modelleri ile “uzamsal gecikme modeli”, “uzamsal hata modeli”, “uzamsal Durbin model” ve “genel uzamsal model” kullanılmıştır. Modellerin çoğunda “komşu” ağırlık matrisi ile oluşturulan modellerin en iyi performansa sahip olduğu görülmektedir. Bu matris ile yapılan çözümlemeye göre, Avrupa’da gelir ıraksaması mevcuttur. Gelir ıraksamasının bulunması, Avrupa’da gelişmekte olan ülkelerin gelişmiş ülkeleri yakalamasından ziyade, aralarındaki ekonomik gelişmişlik farkının giderek açıldığını göstermektedir. Başlangıç anında düşük gelire sahip olan ülkeler, zamanla başlangıç anında yüksek gelire sahip olan ülkelere yakınsamamış, aksine onlardan daha düşük bir büyüme gerçekleştirmişlerdir. Bu durum, Avrupa’da var olan eşitsizlik durumunun devam ettiği veya daha kötü bir duruma geldiğini göstermektedir. Politika yapıcılar için yerel ekonomik koşulların ve sosyal yapıların dikkate alınması, gelir eşitsizliklerini azaltmaya yönelik stratejilerin geliştirilmesinde kritik bir unsur olarak öne çıkmaktadır. Bu çalışmada herhangi bir birimin kendi değerinden daha yüksek ya da daha düşük değerli komşu gözlem değerlerinin uzamsal etkisinin diğer komşu birim lerden daha faklı olabileceği gösterilmiştir. Bu sebeple, daha yüksek logolabilirlik değerleri elde ederek daha iyi tahminlerde bulunmak adına, bu çalışmada önerilen komşu yönünden asimetrik uzamsal ağırlık matrisinin yapılacak olan uzamsal ekonometrik çalışmalarda kullanılması faydalı olacaktır.