ŞEKİ’DE ZANAATTAN SANATA SERAMİK


Creative Commons License

Ünal S.

19. Uluslararası Türk Dünyası Sosyal Bilimler Kongresi, Baku, Azerbaijan, 27 September - 29 October 2021, pp.121-131

  • Publication Type: Conference Paper / Full Text
  • City: Baku
  • Country: Azerbaijan
  • Page Numbers: pp.121-131

Abstract

Anadolu ve Türkistan coğrafyasının kesişme ve geçiş bölgesi olan Güney Kafkasya’da yaşayan çömlekçilik, aynı zamanda geleneksel özde bir Türk kültürüdür. Anılan coğrafyada binlerce yıl öncesinden başlayıp, tarzını neredeyse bozmadan sürdürülebilen çömlekçilik, aynı zamanda günümüzdeki yaşayan varlığı ile kuşkusuz çok önemli maddi kültür unsurudur. Bu kültür, Anadolu’da olduğu gibi bugün de Azerbaycan’ın birçok yerleşiminde geleneksel olarak devam etmektedir. Azerbaycan’ın kadim yerleşimlerinden Şeki Rayonu da bünyesinde barındırdığı birçok geleneksel el sanatları arasında çömlekçiliği zanaattan sanata taşıyan dikkat çekici bir sanat ve kültür merkezidir. Şeki’de yerel adıyla dulusçuluk (çömlekçilik), çağlar boyu fazla değişime uğramadan, temel özelliklerini özünde taşıyarak “Somut Olmayan Kültürel Miras” kapsamında varlığını bugün de güzel örnekleriyle sürdürmektedir. Pişmiş toprak kültürü bağlamında bu sürdürülebilirlik, batıda olduğu gibi bu kültür rayonunda da modern seramik sanatının çıkış noktası olmuştur. Modern sanat tartışmalarının öncesi ve sonrasında seramik, “zanaat mı sanat mı?” tartışmalarının her dönem tam ortasında olmuştur. Sanat, zanaat ve estetik yönünden seramiğin en yoğun tanımlanmaya çalışıldığı dönem ise XVIII. yüzyıldır. Zira bu yüzyıla kadar genel anlamında sanat ve zanaat terim olarak birbirlerinin yerine kullanılıyordu. Sonradan birbirlerinin karşıtı olarak kullanılan bu kavramsal olgu sürecinde, Konstrüktivistlerin ve Bauhaus Okulunun da etkisiyle seramik, salt işlevselliğinden farklılaşıp tasarım ve estetik anlayışıyla modern seramik sanatındaki yerini almıştır. Şeki çömlekçiliği, yarattığı motivasyonla kenti çağdaş seramik sanatının önemli bir merkezi haline getirmiştir. Zira 2019 Mayıs ayında Azerbaycan devlet kuruluşu olan ABAD organizasyonuyla Mir Teymur Memmedov küratörlüğünde düzenlenen uluslararası seramik sempozyumu, dünyanın birçok ülkesinden seramik sanatçılarını Şeki’de toplamıştır. Dolayısıyla Şeki’de üretimsel, sanatsal ve kültürel zenginliği destekleyen bir görünümle karşılaşmaktayız.