ŞEKİ’DE ZANAATTAN SANATA SERAMİK
19. Uluslararası Türk Dünyası Sosyal Bilimler Kongresi, Baku, Azerbaycan, 27 Eylül - 29 Ekim 2021, ss.121-131, (Tam Metin Bildiri)
- Yayın Türü: Bildiri / Tam Metin Bildiri
- Basıldığı Şehir: Baku
- Basıldığı Ülke: Azerbaycan
- Sayfa Sayıları: ss.121-131
- Süleyman Demirel Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Anadolu ve Türkistan coğrafyasının kesişme ve geçiş bölgesi olan Güney Kafkasya’da yaşayan
çömlekçilik, aynı zamanda geleneksel özde bir Türk kültürüdür. Anılan coğrafyada binlerce yıl
öncesinden başlayıp, tarzını neredeyse bozmadan sürdürülebilen çömlekçilik, aynı zamanda
günümüzdeki yaşayan varlığı ile kuşkusuz çok önemli maddi kültür unsurudur. Bu kültür,
Anadolu’da olduğu gibi bugün de Azerbaycan’ın birçok yerleşiminde geleneksel olarak devam
etmektedir.
Azerbaycan’ın kadim yerleşimlerinden Şeki Rayonu da bünyesinde barındırdığı birçok geleneksel
el sanatları arasında çömlekçiliği zanaattan sanata taşıyan dikkat çekici bir sanat ve kültür
merkezidir. Şeki’de yerel adıyla dulusçuluk (çömlekçilik), çağlar boyu fazla değişime uğramadan,
temel özelliklerini özünde taşıyarak “Somut Olmayan Kültürel Miras” kapsamında varlığını bugün
de güzel örnekleriyle sürdürmektedir. Pişmiş toprak kültürü bağlamında bu sürdürülebilirlik,
batıda olduğu gibi bu kültür rayonunda da modern seramik sanatının çıkış noktası olmuştur.
Modern sanat tartışmalarının öncesi ve sonrasında seramik, “zanaat mı sanat mı?” tartışmalarının
her dönem tam ortasında olmuştur. Sanat, zanaat ve estetik yönünden seramiğin en yoğun
tanımlanmaya çalışıldığı dönem ise XVIII. yüzyıldır. Zira bu yüzyıla kadar genel anlamında sanat ve
zanaat terim olarak birbirlerinin yerine kullanılıyordu. Sonradan birbirlerinin karşıtı olarak
kullanılan bu kavramsal olgu sürecinde, Konstrüktivistlerin ve Bauhaus Okulunun da etkisiyle
seramik, salt işlevselliğinden farklılaşıp tasarım ve estetik anlayışıyla modern seramik sanatındaki
yerini almıştır.
Şeki çömlekçiliği, yarattığı motivasyonla kenti çağdaş seramik sanatının önemli bir merkezi haline
getirmiştir. Zira 2019 Mayıs ayında Azerbaycan devlet kuruluşu olan ABAD organizasyonuyla Mir
Teymur Memmedov küratörlüğünde düzenlenen uluslararası seramik sempozyumu, dünyanın
birçok ülkesinden seramik sanatçılarını Şeki’de toplamıştır. Dolayısıyla Şeki’de üretimsel, sanatsal
ve kültürel zenginliği destekleyen bir görünümle karşılaşmaktayız.