“Ahmet Hâşim ve Ahmet Hamdi Tanpınar Şiirinde Kurucu Öge Olarak Hatıra ve Hatırlama”

Gariper C.

Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Hatırat Uluslararası Sempozyumu Bildiriler Kitabı II. Cilt Hatıratın Işığında Şehir, Mekân ve Kurgu, Aydın, Türkiye, 25 - 27 Nisan 2018, cilt.2, sa.33, ss.321-336, (Tam Metin Bildiri)

  • Yayın Türü: Bildiri / Tam Metin Bildiri
  • Cilt numarası: 2
  • Basıldığı Şehir: Aydın
  • Basıldığı Ülke: Türkiye
  • Sayfa Sayıları: ss.321-336
  • Süleyman Demirel Üniversitesi Adresli: Evet

Özet

Hatıra, hatırlama insan zihninin önemli işlevlerinden biridir. Onun bu özelliği, insanı diğer canlılardan ayırarak daha önemli bir konuma yükseltir. İnsanlar hayatlarını, yaşanmışlıklar ve onların hatırlanması üzerine kurarlar. Hatıralar, sanatkârlar için de önemli bir kaynaktır. Kimi yazar ve şairler için çocukluk cenneti yahut çocukluk yıllarının acı olayları, ilk gençlik dönemi serüvenleri, sevilen bir insanla paylaşılmış zaman, sanatının iç dinamiğini kuran başlıca ögeye dönüşür. Batı edebiyatında Lamartine, Edgar Allen Poe, Baudelaire ve Rimbaud; Türk edebiyatında ise Abdülhak Hâmit, Yahya Kemal, Ziya Osman gibi şairlerde bunun izlerini sürmek mümkündür.

Kimi kalem ürünlerinde hatıraların, sanatın kurucu ögesine dönüştüğü görülür. Bu tür sanat ürünlerinin derin yapısında çoğu kez çocukluk ve gençlik yıllarındaki yaşanmışlıklar, onların hatırlanması yer alır. Sanat eseri/şiir, bu yaşanmışlıkların hatırlanarak yeniden canlandırılması ve biçimlendirilmesi üzerine kurulur. Orpheus’un lirinin Euridice’i yer altından çağırması gibi şair, yaşanmışlıkların izdüşümlerini eseriyle geçmiş zamanın karanlığından çıkararak canlandırmak ister. Hatıraları ve hatırlamayı sanat eserini kuran başlıca ögeye dönüştürür.

Türk edebiyatında hatıralara işlev yükleyen, şiirin kurucu ögesine dönüştüren şairler arasında Ahmet Hâşim ile Ahmet Hamdi Tanpınar’ın önemli bir yer tuttuğu görülür. Ahmet Hâşim’in “Çıktığım Geceler”, “O”, “Sensiz”, “Hazan”, “Hasta İken”, “Nehir Üzerinde” gibi erken dönem şiirlerinde; Tanpınar’ın “Annem İçin”, “Gezinti”, “Hatırlama”, “Bütün Yaz” gibi gençlik ve olgunluk dönemi şiirlerinde hatıranın/hatırlamanın şiiri kuran ögeye dönüştüğüne tanık olunur.

Bu çalışmada hatıra ve hatırlamanın sanat eserinde/şiirde nasıl işlendiğinden nasıl bir işlev yüklendiğine, hatırlama melekesinin işleyişinden şiir sanatında estetiği kurmadaki katkısına kadar genişleyen çerçevede Ahmet Hâşim ve Tanpınar şiiri üzerinde belirlemelerde bulunulması hedeflenmektedir. Bir zihin süreci olarak hatırlama üzerinde durulacağı gibi, hatıraların psikanalizin verileriyle değerlendirilmesine de çalışılacaktır. Bu yolla hatıraların/hatırlamanın sanat eserindeki yerinin tespit edilmesi amaçlanmaktadır. Araştırma ve inceleme sonucu ortaya çıkan bulguların Ahmet Hâşim ve Tanpınar gibi öne çıkan iki şairin kalem ürünleri üzerinden somutlaştırılarak gösterilmesi sağlanacaktır.

Anahtar kelimeler: Hatıra, hatırlama, zihin, şiir, Ahmet Hâşim, Ahmet Hamdi Tanpınar.