Pisidia Antiokheia ile Yalvaç’ın Kentsel Kimlik Bağlamında Etkileşiminin Araştırılması

Alpaslan H., Beyhan Ş. G.

Cedrus: Akdeniz Uygarlıkları Araştırma Dergisi, sa.13, ss.131-157, 2025 (TRDizin)

Özet

Isparta ve çevresinin en büyük antik kentlerinden biri olan Pisidia Antiokheia, Yalvaç ilçesinde yer almakta ve yüzyıllar boyunca farklı uygarlıkların merkezinde bulunmuş önemli bir yerleşimdir. Bugünkü Yalvaç ilçesiyle iç içe geçmiş durumda olan kent, Selçukluların bölgeye yerleşmesiyle birlikte terk edilmiş ve zamanla toprak tabakaları altında kalmıştır. Yalvaç ilçe merkezinde yer alan Devlethan Camisi, yeniden organize edilen Selçuklu kentinin ana merkezini oluşturmuş; kentin diğer yapıları ise bu cami etrafında, önem derecelerine göre zincirleme bir düzende yerlerini almıştır. Günümüz yerleşim deseninden de görülebileceği üzere, kamu yapılarının merkeze yerleştirilmesine özellikle dikkat edilmiştir. İnsan yaşamının birçok alanında gözlemlenebilen etkileşim olgusu bu çalışmanın temel çerçevesini oluşturmaktadır. Bu kapsamda, çevresel, toplumsal ve mekânsal boyutların yanı sıra şehircilik ve kentleşme bağlamında da, antik Antiokheia kentinin izlerinin bugünkü Yalvaç yerleşiminde bulunup bulunmadığı; bulunuyorsa bu izlerin nasıl ve ne ölçüde sürdürülebildiği araştırılmıştır. Çalışmada, Antiokheia ile Yalvaç arasındaki benzerlik ve farklılıklar önce ayrı ayrı ele alınmış, ardından karşılaştırmalı analiz yöntemiyle antik bir kent ile modern bir yerleşim arasındaki etkileşim ortaya konmuştur.
Pisidia Antiochia, one of the largest ancient cities in Isparta and its surroundings, is located in the district of Yalvaç and served for centuries as a major settlement at the center of various civilizations. Closely intertwined with today’s Yalvaç district, the ancient city was abandoned following the Seljuk settlement in the region and gradually became buried under layers of soil. The Devlethan Mosque, situated in the center of Yalvaç, formed the core of the newly organized Seljuk city; other buildings were positioned around the mosque in a chain-like arrangement based on their importance. As seen in the current urban layout, particular attention was paid to locating public buildings centrally in the urban planning. The phenomenon of interaction, observable in many areas of human life, forms the main framework of this study. Within this scope, the study investigates whether traces of ancient Antiochia can be found in today’s Yalvaç in terms of environmental, social, and spatial dimensions, as well as urbanism and urbanization, and if so, how and to what extent these traces have been preserved. The similarities and differences between Antiochia and Yalvaç were first evaluated individually and then analyzed comparatively to reveal the interaction between an ancient and a modern settlement.