KIRGIZ TÜRKÇESİ KUŞ ADLARINDAKİ +Il / +Ul YAPIM EKİNİN İŞLEVİ
Dr. Yakup Ömeroğlu Anısına X. Genç Türkologlar Sempozyumu, Bishkek, Kırgızistan, 21 - 23 Nisan 2025, ss.494-499, (Tam Metin Bildiri)
- Yayın Türü: Bildiri / Tam Metin Bildiri
- Basıldığı Şehir: Bishkek
- Basıldığı Ülke: Kırgızistan
- Sayfa Sayıları: ss.494-499
- Süleyman Demirel Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
KIRGIZ TÜRKÇESİ KUŞ ADLARINDAKİ +Il / +Ul YAPIM EKİNİN İŞLEVİ
Türk kültüründe kuşlar, doğayla kurulan ilişkinin bir sonucu olarak hem fiziksel hem de sembolik dünyada önemli roller üstlenmiştir. Bu çalışma, Kırgız Türkçesinde yer alan kuş adları üzerinden dilin sözcük türetme süreçlerini incelemeyi amaçlamaktadır. Özellikle yansıma kökenli kuş adlarında gözlemlenen ve Kırgız Türkçesi gramer kaynaklarında bağımsız bir yapım eki olarak kaydedilmeyen +Il / +Ul bağımlı biçim birimine odaklanılmıştır.
Çalışmada esas olarak Ptitsı Kirgizii (Tom 1-2-3), Ptitsı Kirgizii (Çast’ 1-2), Kırgız Sözlüğü, Kırgızca-Türkçe Sözlük ve Kırgız Tilinin Tüşündürmö Sözdügü kaynaklarından ve kuş bilim (ornithology) ile ilgilenen internet sayfalarından derlenen 405 kuş türü ve 1086 farklı adlandırmada geçen 11 yansıma kökenli sözcüğün (çırkıldak “чыркылдак”, çırıldak “чырылдак”, çıypıldak “чыйпылдак”, karkıldak “каркылдак”, korkuldak “коркулдак”, kurkuldak “куркулдак”, kurkulday “куркулдай”, şakıldak “шакылдак”, tarkıldak “таркылдак”, tırsıldak “тырсылдак”, tonkuldak “тонкулдак”) türetme süreçleri incelenmiştir.
Söz konusu sözcükler incelendiğinde +Il / +Ul yapısının yansıma köklerle birleşerek addan ad türetme işlevi üstlendiği ve düzenli bir örüntü oluşturduğu gözlemlenmiştir. Ancak, mevcut gramer kaynaklarında bu yapı açıkça yapım eki olarak sınıflandırılmamaktadır. Çalışma, +Il / +Ul yapısının ekleşme potansiyelini değerlendirmekte ve Kırgız Türkçesinin sözcük türetme sistemine katkı sağlayacak özgün bir öneri sunmaktadır.
Çalışmanın amacı, Kırgız Türkçesinde kelime türetme süreçlerine dair yeni bir bakış açısı sunmak ve mevcut dilbilgisi çalışmalarına katkı sağlamaktır. Morfolojik sınıflandırmalarda eksik kalan bu ek yapısının gramer kitaplarında yer alması, Türk dilleri arasındaki kelime türetme mekanizmalarının daha kapsamlı bir şekilde anlaşılmasına yardımcı olacaktır.
Anahtar Sözcükler: Kırgız Türkçesi, kuş adları, morfoloji, yapım eki +Il / +Ul