Otomatikleştirilmiş ve Otonom Sistemlerce Gerçekleştirilen Sözleşmelerde Sözleşmenin Kurulmasına Yönelik Hukuki Meseleler
Terazi Hukuk Dergisi, sa.236, ss.90-102, 2026 (TRDizin)
- Yayın Türü: Makale / Tam Makale
- Cilt numarası: Sayı: 236
- Basım Tarihi: 2026
- Dergi Adı: Terazi Hukuk Dergisi
- Derginin Tarandığı İndeksler: TR DİZİN (ULAKBİM)
- Sayfa Sayıları: ss.90-102
- Süleyman Demirel Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Günlük hayatımızda artan bir hızla aktif roller üstlenmekte olan aday yapay zekâ sistemleri; epey bir süredir servis robotları, kişisel asistan (örn. Amazon’un kişisel asistanı Alexa), mutfak asistanı, akıllı buzdolabı gibi cihazlara entegre edilerek satışa sunulmuş bulunmaktadır. Alexa gibi kişisel asistanlar, geleceğin akıllı buzdolapları, kişisel ihtiyaçları veya mutfaktaki eksikleri kullanıcısı adına internet üzerinden sipariş verebilecek kabiliyete sahip olarak tasarlanmaktadır. Değinilen gelişmeler, yapay zekâ sistemleri veya robotlardan sözleşmelerin kurulmasında yararlanılması halinde bunların hukuken geçerli olup olmayacağına ilişkin merak uyandırmaktadır. Çalışmanın odak noktası söz konusu güncel gelişmelere pozitif hukukun ne oranda çözümler sunabileceğinin belirlenmesi ve olası yasal düzenleme ihtiyaçlarına dikkat çekilmesidir. Bu bağlamda yapay zekâ/robotik sistemlerin sözleşmenin kurulmasına yönelik faaliyetlerinin arka plandaki bir kişinin iradesine isnat edilip edilemeyeceği açıklığa kavuşturulmalıdır. Meselenin yanıtı, irade beyanı kavramı ve unsurlarının hatırlanmasını gerektirmekte; ardından yapay zekâ sistemlerince kurulan sözleşmede pozitif hukukun iradi temsil hükümlerinin uygulanabilirliği ile sistemin haberci (ulak) olarak nitelendirilmesinin mümkün olup olmadığına göre değişmektedir. Otomatikleştirilmiş ve otonom sistemler bakımından farklı hukuki sonuçlara ulaşılmaktadır. Konunun daha anlaşılır kılınması amacıyla çalışmada her ikisinin hukuki sonuçları karşılaştırılacaktır. Son olarak mevcut yasal düzenlemeler açısından otonom sistemlerce kurulacak sözleşmeler geçerli bir hukuki zemine dayandırılamayacaksa olası yasal düzenlemeler bakımından bazı önerilere dikkat çekilmesi amaçlanmaktadır.
Emerging artificial intelligence systems, which are rapidly assuming active roles in our daily lives, have been integrated into and offered for sale in various devices for a considerable period, including service robots, personal assistants (e.g., Amazon’s personal assistant Alexa), kitchen assistants, and smart refrigerators. Personal assistants like Alexa, kitchen assistants like Mykie, and the smart refrigerators of the future are being designed with the capability to order personal necessities or missing items in the kitchen on behalf of their user over the internet. Personal assistants like Alexa, the smart refrigerators of the future are being designed with the capability to order personal necessities or missing items in the kitchen on behalf of their user over the internet. These developments raise questions about the legal status/fate of contracts concluded by artificial intelligence systems/robots. The focus of this study is to determine the extent to which positive law can offer solutions to the current developments mentioned, and to draw attention to potential legal regulation needs. In this context, it must first be clarified whether the activities of artificial intelligence/robotic systems aimed at contract formation can be attributed to the will/intent of a person in the background. The answer to this matter requires recalling the concept and elements of the declaration of will/intent; subsequently, it depends on the applicability of the provisions of positive law regarding agency by representation to contracts concluded by artificial intelligence systems (with a focus on the declaration of will/intent) and whether the system can be qualified as a mere messenger (ulak). Different legal outcomes are reached for automated and autonomous systems. In order to make the subject more understandable, the legal consequences of both will be compared in the study. Lastly, if contracts established by autonomous systems cannot be grounded on a valid legal basis under the current legal regulations, the aim is to draw attention to certain recommendations concerning potential legal arrangements.