’Erken Cumhuriyet Dönemi Türk Resminde Düzlem ve Uzamda Post İzlenimci Etkiler
28. Ortaçağ ve Türk Dönemi Kazıları ve Sanat Tarihi Araştırmaları Sempozyumu , Ankara, Türkiye, 16 - 19 Ekim 2024, cilt.1, ss.462-463, (Özet Bildiri)
- Yayın Türü: Bildiri / Özet Bildiri
- Cilt numarası: 1
- Basıldığı Şehir: Ankara
- Basıldığı Ülke: Türkiye
- Sayfa Sayıları: ss.462-463
- Süleyman Demirel Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Osmanlı Batılılaşma dönemi ve Erken Cumhuriyet dönemi resmi üzerine yazılmış pek çok çalışmada tekrar edilen bazı yerleşmiş malumatlarla karşılaşılır. 1914 kuşağı ressamlarının manzaraları ve portrelerinde fırça darbelerinde ve gün ışığının kullanımında Barbizon Okulu ve izlenimcilik etkisinden, D grubu ressamlarının form anlayışı üzerinde kübizm etkisinden, sıklıkla çok detaylı ve spesifik olmayan biçem analizlerine yer verilerek söz edilir. Bu tekrarlanan saptamalardan biri de bazı erken Cumhuriyet dönemi ressamlarının uzam ve düzlem anlayışları üzerindeki Cézanne ve Gauguin etkisidir. Bu ressamlar arasında ekseriyetle D grubu ressamlarından bazılarıyla, aynı kuşaktan, ancak D grubu çevresinde yer almamış bazı isimler zikredilir. Lakin bu etkiden söz edilirken ekseriyetle, neredeyse hiç biçim ve biçem analizine girişilmez; düzlem ve uzam kullanımındaki hangi unsurların Cézanne ve Gauguin etkisini ne surette gösterdiği, biçim analizi yoluyla gerekçelendirilmez yahut en fazla birkaç kelimeyle yüzeysel olarak gerekçelendirilir. Bununla beraber sıklıkla zikredilen isimler dışında da bazı erken Cumhuriyet dönemi ressamlarının eserlerinde de bu etkileri gözlemlemek mümkündür. Bu etkilerin kaynağındaki elemanların saptanması hususunda, Cézanne’ın bilhassa manzara ve ölü-doğalarında uzamın, geometrik strüktürü hissettiren, eşzamanlı olarak uzak ve yakın duyumu veren, kimileyin resim düzleminin iki boyutlu doğasını açık edecek şekilde sığ, düzlemsel bir derinlik hissi oluşturan doğasından söz edilebilirken; Gauguin’in eserlerindeyse perspektifin büyük ölçüde dışlandığı, sığlaşmış düzlem ve formlar, katı konturlar ve geniş brutal renk alanlarıyla şekillendirilmiş bir uzamın, resim strüktürünün başat elemanı haline geldiği söylenebilir. D grubunun kurucularından Nurullah Berk ve Cemal Tollu, gruba sonradan katılan isimlerden Turgut Zaim, özellikle Yurt Gezilerinde resmettikleri memleket manzaralarının düzlem ve uzamında bu etkilerin görülebildiği Malik Aksel, Şeref Akdik, Hamit Görele eserlerinde bu etkileri saptayabildiğimiz sanatçılardan bazılarıdır. Bu bildirinin amacı genelde sadece varlığından söz edilerek ya da en fazla birkaç kelimeyle işaret edilen bu etkileri, karşılaştırmalı biçim ve biçem analizleri yoluyla somut biçimde görünür kılarak bu yerleşik malumatı gerekçeleriyle ortaya koymak; böylelikle literatürde sıklıkla rastlanan bu tekrara detaylı bir parantez açarak hem erken dönem Cumhuriyet resmi hem de biçem etütleri çalışmalarına katkıda bulunmaktır.