Meme Kanseri Önleme Davranışlarında Öz-yeterlik, Destekleyici Sistemler ve Motivasyonun Rolü: Kesitsel Bir Çalışma

Creative Commons License

bulut h., Erdoğan Ç.

Journal of Academic Research in Nursing, cilt.12, sa.1, ss.14-23, 2026 (TRDizin)

Özet

Amaç: Bu çalışma, kadınların meme kanserini önleme davranışlarını etkileyen sosyo-demografik, psikososyal ve sağlıkla ilgili faktörleri belirlemek amacıyla yapılmıştır. Yöntem: Tanımlayıcı ve kesitsel tasarıma sahip araştırmanın verileri Aralık 2023-Ağustos 2024 arasında çevrimiçi olarak 308 kadından toplanmıştır. Veriler, “Sosyo-demografik Bilgi Formu” ve “Kadınların Meme Kanseri Önleme Davranışlarını Etkileyen Faktörleri Belirleme Ölçeği (ASSISTS)” kullanılarak elde edilmiştir. Analizlerde tanımlayıcı istatistikler, t-testi, ANOVA, Mann-Whitney U, Kruskal-Wallis ve korelasyon testleri kullanılmış; anlamlılık p<0,05 olarak belirlenmiştir. Bulgular: Bulgular, katılımcıların yaklaşık yarısının (%48,38) 45 yaş ve üzerinde olduğunu göstermektedir. Katılımcıların yalnızca %13,31’i düzenli olarak kendi kendine meme muayenesi yapmakta, %51,30’unun mamografi geçmişi bulunmakta ve %53,25’i hiç klinik meme muayenesi yaptırmamıştır. ASSISTS ölçeğinin toplam puan ortalaması 103,21±21,10 olup Cronbach alfa katsayısı 0,916’dır. Motivasyon ile öz-yeterlik (r=0,733) ve destek ile öz-yeterlik (r=0,712) arasında güçlü pozitif ilişkiler saptanmıştır. Ayrıca 45 yaş ve üzerindeki kadınların destek puanlarının daha yüksek olduğu; evli ve dul kadınların motivasyon ve öz-yeterlik düzeylerinin anlamlı olarak daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Farkındalık ve öz bakım davranışlarının eğitim ve gelir düzeyine göre anlamlı farklılık gösterdiği bulunmuştur. Sonuç: Bulgular, farkındalık, öz-yeterlik, motivasyon ve destekleyici sistemlerinin güçlendirilmesinin erken tanı ve önleme davranışlarını geliştirmede önemli olduğunu göstermektedir.
Objective: This study was conducted to identify the socio-demographic, psychosocial, and health-related factors that influence women’s breast cancer prevention behaviours. Methods: Data for this descriptive and cross-sectional study were collected online from 308 women between December 2023 and August 2024. The data were obtained using the “Socio-demographic Information Form” and the “Assessment of Factors Affecting Women’s Breast Cancer Prevention Behaviours Scale (ASSISTS)”. Descriptive statistics, t-test, ANOVA, Mann-Whitney U, Kruskal-Wallis, and correlation analyses were used, with statistical significance set at p<0.05. Results: The findings indicated that nearly half of the participants (48.38%) were aged 45 years or older. Only a small proportion (13.31%) regularly performed breast self-examination, while 51.30% had a history of mammography and 53.25% had never undergone a clinical breast examination. The mean ASSISTS score was 103.21±21.10, with a Cronbach’s alpha coefficient of 0.916. Strong positive correlations were observed between motivation and self-efficacy (r=0.733) and between support and self-efficacy (r=0.712). Women aged 45 years and older had higher support scores, whereas married and widowed women demonstrated significantly higher levels of motivation and self-efficacy. Awareness and self-care behaviours varied significantly according to education and income levels. Conclusion: The findings indicate that strengthening awareness, self-efficacy, motivation, and supportive systems is important for improving early detection and preventive behaviours.