Origanum sect. Amaracus Türlerinde Kemotipik Benzerlikler Filogenetik İlişkileri Yansıtıyor mu?

Cengiz A. O.

26. Bitkisel İlaç Hammadeleri Toplantısı (BİHAT 2026), İstanbul, Türkiye, 9 - 12 Eylül 2026, (Özet Bildiri)

  • Yayın Türü: Bildiri / Özet Bildiri
  • Basıldığı Şehir: İstanbul
  • Basıldığı Ülke: Türkiye
  • Süleyman Demirel Üniversitesi Adresli: Evet

Özet

Origanum L. sect. Amaracus (Gled.) Vogel, Doğu Akdeniz’de yayılış ve çeşitlenme gösteren, sekiz tür (O. ayliniae Dirmenci & T.Yazici, O. boissieri Ietsw., O. calcaratum Juss., O. cordifolium (Montbret & Aucher ex Benth.) Vogel, O. dictamnus L., O. saccatum P.H.Davis, O. solymicum P.H.Davis, O. symes Carlström) içeren önemli bir seksiyondur [1-2]. Türler arasındaki filogenetik ilişkiler ile uçucu yağ bileşimine dayalı kemotipik farklılıkların birlikte değerlendirilmesi, bir cinsin sistematik ilişkilerinin ve fitokimyasal çeşitliliğinin daha kapsamlı biçimde ortaya konulmasına katkı sağlamaktadır [3]. Bu çalışmada, Origanum sect. Amaracus türlerinde uçucu yağ bileşimi ile ITS bölgesine dayalı filogenetik ilişkiler arasındaki uyumun değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Literatürden derlenen uçucu yağ bileşimi verileri temel alınarak Principal Component Analysis (PCA) uygulanmış, filogenetik ilişkiler ise ITS dizilerine dayalı Neighbor-Joining yöntemi ile değerlendirilmiştir. PCA sonucunda ilk iki bileşen toplam varyansın %85,15'ini açıklamıştır. PC1 ekseni başlıca p-simen ve γ-terpinen ile pozitif, karvakrol ile negatif yük göstermiştir. Buna göre O. saccatum ve O. solymicum p-simen ve γ-terpinen bakımından benzer kemotipik özellikler sergilerken, O. dictamnus, O. ayliniae ve O. boissieri karvakrol ağırlıklı profilleriyle ayrılmıştır. PC2 ekseni ise büyük ölçüde timol tarafından temsil edilmiş ve yüksek timol içeriği nedeniyle O. calcaratum diğer türlerden farklılaşmıştır. Neighbor-Joining analizinde O. ayliniae–O. saccatum (BS=95), O. boissieri–O. symes (BS=75) ve O. dictamnus–O. solymicum (BS=64) arasında yakın filogenetik ilişki belirlenmiştir. PCA sonuçları ile ITS temelli filogenetik ilişkiler arasında tam bir uyum gözlenmemiştir. Elde edilen bulgular, Origanum sect. Amaracus türlerinde kemotipik benzerlikler ile filogenetik ilişkiler arasında tam bir uyum bulunmadığını göstermektedir. Bu durum, uçucu yağ bileşiminin değerlendirilmesinde filogenetik ilişkilerin tek başına yeterli olmayabileceğine işaret etmektedir.

Origanum L. sect. Amaracus (Gled.) Vogel is an important section distributed and diversified in the Eastern Mediterranean, comprising eight species (O. ayliniae Dirmenci & T. Yazici, O. boissieri Ietsw., O. calcaratum Juss., O. cordifolium (Montbret & Aucher ex Benth.) Vogel, O. dictamnus L., O. saccatum P.H. Davis, O. solymicum P.H. Davis, and O. symes Carlström) [1–2]. The combined evaluation of phylogenetic relationships among species and chemotypic differences based on essential oil composition contributes to a more comprehensive understanding of the systematic relationships and phytochemical diversity of a genus [3]. In this study, it was aimed to evaluate the concordance between essential oil composition and ITS region-based phylogenetic relationships in Origanum sect. Amaracus. Principal Component Analysis (PCA) was performed based on essential oil composition data compiled from the literature, while phylogenetic relationships were evaluated using the Neighbor-Joining method based on ITS sequences. The first two principal components explained 85.15% of the total variance. The PC1 axis showed positive loadings mainly for p-cymene and γ-terpinene, and a negative loading for carvacrol. Accordingly, O. saccatum and O. solymicum exhibited similar chemotypic characteristics in terms of p-cymene and γ-terpinene, whereas O. dictamnus, O. ayliniae, and O. boissieri were distinguished by their carvacrol-dominant profiles. The PC2 axis was largely represented by thymol, and O. calcaratum was differentiated from the other species due to its high thymol content. Neighbor-Joining analysis revealed close phylogenetic relationships between O. ayliniae–O. saccatum (BS = 95), O. boissieri–O. symes (BS = 75), and O. dictamnus–O. solymicum (BS = 64). No complete concordance was observed between the PCA results and the ITS-based phylogenetic relationships. The findings indicate that there is no complete concordance between chemotypic similarities and phylogenetic relationships in Origanum sect. Amaracus. This suggests that phylogenetic relationships alone may not be sufficient for the evaluation of essential oil composition.