BARTIN İLİ ANTİK DÖNEM YERLEŞİMLERİ: 2017-2019 YILI ARAŞTIRMA SONUÇLARI
BARTIN İLİ VE İLÇELERİ YÜZEY ARAŞTIRMASI (BİYA) İLK TESPİTLER VE BELGELER PAPHLAGONIA'DAN PARTHENIOS'A I, Fatma Bağdatlı Çam, Editör, Arkeoloji ve Sanat, İstanbul, ss.13-111, 2022
- Yayın Türü: Kitapta Bölüm / Araştırma Kitabı
- Basım Tarihi: 2022
- Yayınevi: Arkeoloji ve Sanat
- Basıldığı Şehir: İstanbul
- Sayfa Sayıları: ss.13-111
- Editörler: Fatma Bağdatlı Çam, Editör
- Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
- Süleyman Demirel Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
“Bartın İli ve İlçeleri Yüzey Araştırması”nın temel amacı Bartın İli
sınırları içerisinde korunabilmiş kültür varlıklarının tespiti, belgelenmesi
ve kayıt altına alınarak, bundan sonraki süreçte uzmanlık
alanlarına göre yapılacak araştırmalar için bir veri tabanı oluşturmaktır.
Araştırma iki farklı yöne odaklanmaktadır. Birincisi yerleşimlerin
coğrafi yapı ve şartların uygunluğuna bağlı olarak gelişim
gösterip göstermediğini tespit etmektir. Diğeri ise dönem içerisinde
yerleşim hareketliliğini etkileyen iklim, coğrafi koşulların değişimi,
idari yapılanma gibi faktörlere bağlı olarak gelişim ve değişim gösterip
göstermediğidir. Araştırma bölgelerimizi Strabon’un bölge için
belirlediği “kıyı Paphlagonia” ve “iç Paphlagonia” bölümlenmesinin
Bartın topoğrafyasına uyumluluğu nedeniyle başlıca iki bölge olarak
değerlendirmeye başladık. Antik dönemde Paphlagonia olarak
adlandırılan bölge Roma ve Bizans döneminde Galatia, Bithynia-
Pontus eyaletlerinin sınırları içerisinde değerlendirilse de, bölgenin,
özellikle iç kesimlerinin kültürel yapısının her daim Paphlagon kültürüne
sadakati çevre bölgelerde yapılan araştırmalar neticesinde
de anlaşıldığı için Paphlagonia olarak isimlendirmeyi sürdürdük.
Bartın/Parthenios Nehri en erken dönemlerden itibaren tanınan bölgenin en büyük akarsuyu olarak, yerleşimlerin biçimlenmesinde
etkinliği yadsınamaz.
Tüm bu etkenler dikkate alınarak 2017 yılında başlayan yüzey
araştırmasının 2018 ve 2019 yıllarını da kapsayan, üç yıllık tespitlerimizi
içeren tespitlerimiz sunulmuştur. Bu bağlamda Kalkolitik
Çağ’dan Orta Çağ’ın sonlarına kadar Bartın İli sınırları içinde, kıyı
ve iç bölgelerde var olan yerleşimlerin tespiti, iklim ve zorlu coğrafyanın
elverdiği ölçüde gerçekleştirilmiştir. Yerleşimlerin Kalkolitik
Dönemden Erken Demir Çağına kadar olan süreçte kıyı ve iç bölgelerde
benzer yoğunlukta olduğu, İç Bölgelerde Sipahiler Köyünde
İnönü Mağarası, Şahin Köyünde Asartepe yerleşiminin kaliteli seramikleri,
kıyı bölgelerde Gecen Köyü, Kutlubey Köyleri ve Amastris’te
Tekketepe bulguları tepelik alanlarda yoğunlaştığını göstermektedir.
Arkaik dönemden Roma dönemine kadar olan dönemin henüz
suskunluğunu koruduğu görülür. Bu dönemlere ait bilgiler yazılı
kaynaklar sayesinde ve kıyı bölgelerdeki Grek yerleşimlerinden
gelmektedir. Roma döneminde kıyı Bölgelerinde daha yoğun olmak
üzere artan yerleşim sayısı, Bizans döneminden itibaren hem kıyı
hem de iç bölgelerde hızla artış göstermektedir. Literatüre yeni
kazandırdığımız yerleşimler Kalkolitik ve Tunç döneminde mağara
ve tepelik alanlarda yoğunlaştığına işaret etmektedir. Roma döneminde
iç bölgelerde olasılıkla Amastris kentinin khorasında ve kaliteli
işçilikleriyle Amastris etkisini yansıtan birkaç yerleşimden biri
olan Sipahiler Köyü, bulgularıyla önemlidir. Kıyı bölgelerde Mugada
ve Güzelcehisar Köyünün Roma döneminde de liman yerleşimi
olarak varlığı kanıtlanmış, ancak Güzelcehisar yerleşimine işaret
eden herhangi bir yerleşim ismi belirlenememiştir. Saraylı Köyü,
Arıönü/Mugada Köyü Geç Roma dönemlerinde küçük demoslar
olarak nitelendirilebilir. Bartın Boğazı (Parthenios) iç kesiminde
Kocareis Köyünde tespit edilen olası nekropol alanı ve mimari parçalar,
Parthenia Kome kentine dair ilk ipuçları olarak değerlendirilmiş
olup, 2021 yılında alanda önemli tespitler gerçekleştirilmiştir.
Bölgenin kültürel mirasının yoğunluğu Bizans döneminden itibaren
güçlenmiş ve hem iç bölgelerde hem de kıyı bölgelerde Erken
Bizans’tan itibaren aynı yoğunluk ve kalitede artışın Orta Çağda
da sürdüğü gözlemlenmiştir. Güzelcehisar ve Makaracılar Köyleri,
Erken Türk dönemi yerleşimlerine dair ipuçlarını ortaya çıkartmıştır.
The main purpose of the “Bartın Province Survey” is to identify,
document and record the cultural assets that have been preserved
within the borders of Bartın Province, and to establish a database
for different fields of expertise that will conduct research in the
field in the future.The research focuses on two different directions.
The first is to determine whether the settlements develop depending
on the suitability of the geographical structure and conditions.
The other is whether it has developed and changed depending on
factors such as climate, changes in geographical conditions, and
administrative structuring that affect settlement mobility during
the period. We evaluated our research regions as two main regions,
thanks to the compatibility of the “coastal Paphlagonia” and
“inner Paphlagonia” divisions determined by Strabo for this region,
to the topography of Bartın. Although the region, which was called
Paphlagonia in the Ancient Period, was evaluated within the
borders of Galatia, Bithynia-Pontus provinces in the Roman and
Byzantine Periods, we continued to name it as Paphlagonia, since
the cultural dependence of the inner parts of the region to the
Paphlagon culture has also been proven by the researches conducted
in the surrounding regions. The importance of the Bartın/
Parthenios River, as the largest river in the region, which has been
recognized since the earliest times, in the formation of settlements
is undeniable.
Considering all these factors, our findings, including our three-year
research results, covering the years 2018 and 2019 of the survey
that started in 2017, are presented. In this context, the determination
of the settlements that existed within the borders of Bartın
Province, in the coastal and inner regions from the Chalcolithic
Period to the end of the Middle Ages, was realized to the extent
permitted by the climate and challenging geography. It has been
proven with ceramics of İnönü Cave in Sipahiler Village in the Inner
Region and Asartepe settlement in Şahin Village, as well as the quality
ceramics of the Tekketepe of Amastris, Gecen Village, Kutlubey Village, that the settlements were similar in density in the coastal
and inland areas and concentrated in the hilly areas during the
period from the Chalcolithic Period to the Early Iron Age.
It is seen that the period from the Archaic Period to the Roman
Period still maintains its silence. Information about these periods
comes from the written sources and from the Greek settlements in
the coastal regions. The number of settlements, which increased
in the Roman Period, being more concentrated in the coastal regions,
has increased rapidly both in the coastal and inland regions
since the Byzantine Period. The settlements that we have recently
added to the literature indicate that they were concentrated in
caves and hilly areas during the Chalcolithic and Bronze Ages.
Sipahiler Village, which was one of the few settlements reflecting
the Amastris influence with its quality workmanship and probably
in the khora of the city of Amastris in the interior regions during the
Roman Period, is important with its findings. In the coastal regions,
the existence of Mugada and Güzelcehisar Villages as a port settlement
in the Roman Period has been proven, but no settlement
name pointing to the Güzelcehisar settlement has been determined.
Saraylı Village, Arıönü/Mugada Village can be described as
small demos in the Late Roman Periods. Probably the necropolis
area and architectural fragments found in Kocareis Village in the
inner part of the Bartın Bosphorus (Parthenios) were evaluated
as the first clues about the city of Parthenia Kome, and important
determinations were made in the area in 2021. The intensity of
the cultural heritage of the region has been strengthened since the
Byzantine Period, and it has been observed that the same increase
in density and quality continued in the Middle Ages, both in the
inner regions and in the coastal regions, from the Early Byzantine
period. Güzelcehisar and Makaracılar Villages revealed important
traces in the determination of early Turkish Period settlements.