Denizli Çal’da El Koyunu Bağı ve Kilim Acısı

Öztürk D. G., Genç M., Aydoğmuş B.

Premium e-Journal of Social Sciences (PEJOSS), cilt.9, sa.61, ss.1618-1629, 2025 (Hakemli Dergi)

Özet

Anadolu Yörük yaşam geleneğinde küçükbaş hayvancılık, yalnızca ekonomik bir faaliyet değil, aynı zamanda zengin bir kültürel üretim

alanıdır. Dokumalar ve örmeler bu üretim ilişkisi içinde önemli bir yere sahiptir. Bu bağlamda dokuma ve örmeler gerek yaşamın

içerisinde kullanımları gerekse de barındırdıkları estetik ve kültürel bileşenler bakımından toplumsal üretim yapısının önemli bir parçası

olarak değerlendirilmektedir. Bu çalışmada Denizli Çal ilçe ve köylerinde tespit edilen el koyunu bağı denilen örme ve “Kilim Acısı”

kavramına bağlı olarak dokunan kilimler irdelenecektir. Bu çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden etnografik araştırma yöntemi

kullanılmış ayrıca veri toplama yöntemi olarak Çal merkez ve köylerinde yaşayan yerleşik Yörüklerle yarı yapılandırılmış görüşmeler

gerçekleştirilmiştir. Bu bağlamda literatür taraması ve saha gözlemleri sırasında el koyunu bağının uygulanış biçimi, kullanılan

malzemeler ve “Kilim Acısı” da hem kavramsal olarak hem de örnek dokumalar üzerinden analiz edilmiştir.

Elde edilen bulgulara bakıldığında “El Koyunu Bağı”nın bu yörede gece koyun otlatmalarında işlevsellik ve kültürel açıdan, “Kilim

Acısı”nın da evde vefat eden birinin tabutunun üzerine örtülerek sonrasında camiye vakfedilip o acıyı unutmamak için kullanılan bir

kavram olduğu ve bu amaçla dokunan kilimleri tanımladığı görülmüştür. “El Koyunu Bağı”, koyun otlatılmasında işlevsel bir yönü

olmasına karşın kültürel miras niteliği taşıyan geleneksel bir uygulamadır. “Kilim Acısı” ise dokumanın ölümlük-dirimlik durumunu

anlatması açısından değerlidir. Bu iki kavram ilk kez dokuma literatürüne dâhil edilmiştir. Bu makalede incelenen söz konusu iki kavramın

dokuma literatürüne ilk kez dâhil edilmesi açısından önem taşımaktadır. Alan araştırmasında tespit edilen dokumalar belgelenerek

değerlendirilmiştir. Dokuma araştırmalarında yeni kavramların ve tespit edilen örneklerin tüm yönleri ile ele alınması önerilmektedir.


In the Anatolian Yörük tradition, small livestock farming is not only an economic activity but also a rich cultural production field.

Weaving and knitting occupy an important place within this production relationship. In this context, weaving and knitting are considered

an important part of the social production structure, both in terms of their use in daily life and the aesthetic and cultural components they

embody. This study will examine the kilims woven in the Çal district and villages of Denizli, known as el koyunu bağı (hand-knitted) and

“Kilim Acısı” (kilim pain). The ethnographic research method, one of the qualitative research methods, was used in this study.

Furthermore, semi-structured interviews were conducted with settled Yörük people living in the center and villages of Çal as a data

collection method. In this context, the application method of el koyunu bağı, the materials used, and “Kilim Acısı” were analyzed both

conceptually and through sample weavings during the literature review and field observations. The findings reveal that the “El Koyunu

Bağı” serves a functional and cultural purpose in nighttime sheep grazing in this region, while the “Kilim Acısı” is a concept used to cover

the coffin of a deceased person at home, which is then donated to the mosque to remember the loss, and it defines the kilims woven for this

purpose.

The “El Koyunu Bağı” is a traditional practice that carries cultural heritage value, despite its functional aspect in sheep grazing. “Kilim

Acısı”, on the other hand, is valuable in terms of describing the mortality-vitality state of the weaving. These two concepts have been

included in the weaving literature for the first time. The inclusion of these two concepts, examined in this article, is significant in terms of

their first appearance in the weaving literature. The weavings identified in the field research were documented and evaluated. It is

recommended that new concepts and identified examples in weaving research be addressed in all their aspects.