MERKEZİ İŞ ALANI SINIRLARININ BELİRLENMESİ: ISPARTA ÖRNEĞİ

V. Uluslararası Coğrafya Eğitimi Kongresi, Antalya, Türkiye, 5 - 08 Ekim 2023, ss.356-363, (Tam Metin Bildiri)

Yayın Türü: Bildiri / Tam Metin Bildiri
Basıldığı Şehir: Antalya
Basıldığı Ülke: Türkiye
Sayfa Sayıları: ss.356-363
Süleyman Demirel Üniversitesi Adresli: Evet

Şehirlerin ilk ortaya çıkış nedenleri; iklim koşullarının elverişli olması, akarsu varlıklarına yakınlık, bitki örtüsünün varlığı ve topografik özellikler gibi birçok coğrafi faktöre bağlıydı. Ardından önemli yollar ve kavşak noktaları, yönetim biçimi, dini inançlar ve ekonomik faaliyetler gibi özellikle ticaretle ilgili faaliyetlerin bahsedilen coğrafi faktörlere eklendiği görülmüştür. Ticari faaliyetlerin gerçekleştirilmesi artı ürünün elde edilmesiyle ve bu ürünün takas yöntemiyle el değiştirmesiyle mümkün olmuştur. Ticaretin nüfusu kırsal yerleşmelere göre daha fazla olan şehir yerleşmelerinde gerçekleşmesiyle birlikte şehirler önemli bir yerleşme birimine dönüşmüştür.

Geçtiğimiz yüzyıl içinde coğrafya alanında özellikle şehir coğrafyasında şehir yerleşmelerinin gelişimini ve yayılışını etkilediği düşünülen ve ticaret faaliyetlerinin yoğunluk kazandığı Merkezi İş Alanları / Sahası (MİA / MİS)’in varlığından söz edilmeye başlanmıştır. MİA’lar şehirlerin merkezi kısmında, ticaretle uğraşının ağırlıkta olduğu bununla birlikte yönetim binaları, hukuk büroları, çok sayıda sosyal faaliyeti barındıran kamusal alanların bulunduğu, birden fazla hizmetin toplu olduğu ve genellikle bu hizmetlerin dikey yönde yükselme eğilimi gösterdiği alanlar olarak tanımlanabilir. MİA’ların sınırlarının belirlenmesi bu alanda gerçekleştirilen faaliyetlerin etki alanının tespit edilmesini kolaylaştırması açısından önemlidir.

Orta büyüklükteki Isparta şehrinin merkezi iş alanı sınırlarının belirlenmesi üzerine bir araştırmaya ihtiyacının olduğu yapılan literatür taraması sonucu tespit edilmiştir. Bu eksikliği gidermek adına yapılan bu çalışmanın amacı Isparta şehrinin merkezi iş alanının sınırlarını belirlemektir. Araştırmada MİA’ların sınırlarını belirlemek amacıyla birden fazla yöntemin kullanıldığı saptanmıştır. Ancak bu yöntemler yerlerin biricikliğinden dolayı her araştırma alanı için kullanılamayacağı kabul edilmektedir. Bu nedenle Carol’ın (1960) ile Murphy ve Vance’ın (1954) oluşturduğu kriterler dikkate alınarak şöyle belirlenmiştir: toptan ya da perakende mal ve hizmet sunan mağazalar ve dükkânlar, çeşitli marka ve firmalarla ilişkili bayilikler ve bürolar, avukat, muhasebeci ve döviz büroları, doktor klinikleri, mimarlık-mühendislik firmalarının yanı sıra güzellik salonları, oto parklar, konaklama, yeme-içme hizmeti veren oteller, konukevleri pansiyonlar, restoranlar ve kafeler gibi ticari fonksiyonu olan binalar ile idari ve kültürel hizmetleri yerine getiren kamusal binalar ve alanlar MİA’yı oluşturan unsurlar ve fonksiyonlar olarak kabul edilmiştir. Araştırma için yapılan gözlemler neticesinde elde edilen bulgulardan biri MİA'ları oluşturan unsurlar, İstasyon Caddesi, Cumhuriyet Caddesi ve Mimar Sinan Caddesi üzerinde toplanma eğilimi gösterdiğidir. Diğeri ise MİA unsurlarının şehrin belli binalarında dikey yönde yükselme eğilimi göstermesidir. Özellikle Isparta Çarşı Alışveriş Merkezi ve Çinili Çarşı Alışveriş Merkezi’nde bahsi geçen dikey yönde yükselme eğilimi saptanmıştır.

Araştırma sonucu Isparta şehrinde MİA’yı oluşturan unsurlar Isparta Valilik binasına yakın olan yerlerde hem yatay hem de dikey yönde gelişme göstermektedir. Bununla birlikte MİA’ya alternatif başka ticaret alanları oluşturulmaktadır. Bahsi geçen yeni ticaret alanları yeni alışveriş merkezlerinin açılmasıyla gerçekleştirilmektedir. MİA’nın sınırlarının farklı yöntemlerle araştırılabilmesi için dükkânların kira bedellerinin gösterildiği ve kiralanan ya da sahip olunan mağaza ve dükkânların kapladıkları alanların metrekare cinsinden belirtildiği verilerin yerel yönetimlerce resmi web sayfalarında paylaşmaları sağlanmalı. Bununla birlikte Isparta şehrinde MİA’yla ilgili olmak kaydıyla gerçekleştirilecek araştırmalarda merkezi iş alanı sınırları dikkate alınmalıdır.

The reasons for the first emergence of cities depended on many geographical factors such as favorable climatic conditions, proximity to river assets, the presence of vegetation and topographic features. Then, it was seen that important roads and crossroads, management style, religious beliefs and economic activities, especially trade-related activities, were added to the mentioned geographical factors. The realization of commercial activities was made possible by obtaining the surplus product and changing hands of this product by barter method. With the realization of trade in urban settlements, which have a larger population than rural settlements, cities have turned into an important settlement unit.

In the past century, the existence of Central Business District / Areas (CBD / CBA), which are thought to affect the development and spread of urban settlements in the field of geography, especially in urban geography, and where trade activities are concentrated, has begun to be mentioned. CBD’s can be defined as areas in the central part of cities where trade is mainly engaged in, but there are administration buildings, law offices, public spaces that host a large number of social activities, multiple services are aggregated, and usually these services tend to rise in a vertical direction. Determining the boundaries of CBD’s is important in terms of facilitating the detection of the area of influence of activities carried out in this area.

It has been determined as a result of a literature review that the medium-sized city of Isparta needs a study on determining the boundaries of the central business district. The aim of this study, which was carried out in order to eliminate this deficiency, is to determine the boundaries of the central business district of the city of Isparta. It has been found that more than one method has been used in the research to determine the limits of CBD. However, it is accepted that these methods cannot be used for every research area due to the uniqueness of the places. Therefore, taking into account the criteria established by Carol (1960) and Murphy and Vance (1954), it was determined as follows: stores and shops offering wholesale or retail goods and services, franchises and offices associated with various brands and companies, lawyers, accountants and exchange offices, doctor's clinics, architectural and engineering firms, as well as beauty salons, car parks, hotels providing accommodation, food and beverage services, guesthouses, hostels, buildings with commercial functions, such as restaurants and cafes, as well as public buildings and spaces that perform administrative and cultural services, have been considered elements and functions that make up CBD.

One of the findings obtained as a result of the observations made for the research is that the elements that make up the CBDs tend to gather on Station Street, Cumhuriyet Street and Mimar Sinan Street. The other is that the CBD elements tend to rise in a vertical direction in certain buildings of the city. Especially in Isparta Bazaar Shopping Center and Tiled Bazaar Shopping Center, a tendency to rise in the mentioned vertical direction was detected.

As a result of the research, the elements that make up the CBD in the city of Isparta show development in both horizontal and vertical directions in places close to the Governor's building of Isparta. However, other commercial areas alternative to the CBD is being created. The mentioned new commercial areas are realized with the opening of new shopping centers. In order for the boundaries of the CBD to be investigated by different methods, it should be ensured that the data showing the rental prices of the shops and indicating the areas covered by the rented or owned shops and shops in square meters should be shared by the local governments on the official web pages. However, the boundaries of the central business area should be taken into account in the research to be conducted in the city of Isparta on the condition that it is related to the CBD.