ISPARTA’DAN KAYIP BİR KÜLTÜREL MİRAS: ÇOBANİSA KÖYÜ YAPI KALINTISI VE ZEMİN MOZAİĞİ

Creative Commons License

Verim E., Acuce İ.

27. ORTAÇAĞ VE TÜRK DÖNEMİ KAZILARI VE SANAT TARİHİ ARAŞTIRMALARI SEMPOZYUMU, Samsun, Türkiye, 25 - 28 Ekim 2023, ss.14-15, (Özet Bildiri)

  • Yayın Türü: Bildiri / Özet Bildiri
  • Basıldığı Şehir: Samsun
  • Basıldığı Ülke: Türkiye
  • Sayfa Sayıları: ss.14-15
  • Süleyman Demirel Üniversitesi Adresli: Evet

Özet

Anadolu, kültürel miras bakımından dünyanın en zengin coğrafyalarından biridir. Bugün bile Anadolu’nun farklı yerlerinde henüz tescili yapılıp kayıt altına alınmamış, tarihi öneme sahip birçok kültürel miras bulunmaktadır. Bu çalışmaya konu olan mozaikli yapı kalıntısı da bulunduğu alanda, daha önceden antik bir yerleşimin veya yapı kalıntısının varlığının bilinmediği, Isparta Merkez İlçe’ye bağlı Çobanisa Köyü’nde yer almaktadır. Çobanisa Köyü Yapı Kalıntısı olarak adlandırılan yapının özgün adı, inşa tarihi ve işlevi kesin olarak bilinmemektedir. Mevcut veriler, yapının işlevi ve tarihi hakkında kesin bilgiler verilmesi hususunda yetersiz kalmaktadır. Yapı, 2010 yılında tespit ve tescil edilmiş, fotoğrafları çekilerek Isparta Müze Müdürlüğü tarafından belgelendirilmiştir. Büyük oranda yıkık olan yapının sadece zemin mozaikleri kısmen sağlam korunmuştur. 2010-2023 yılları arasında süreçte, vaktiyle sağlam olan zemin mozaikleri de tahrip edilmiştir. Günümüzde sadece fotoğraflarda görülebilen zemin mozaiği, yapının işlevi ve tarihi hakkında önemli ipuçları sunmaktadır.

Çobanisa Köyü Yapı Kalıntısı’nın zemini, Erken Bizans dönemi mozaik sanatı karakterini yansıtan geometrik, bitkisel ve figüratif dekorasyonların görüldüğü mozaikle döşenmiştir. Zemin mozaiğinde, bir adak yazıtı, teğet daire, sarmaşık yaprağı, dört yapraklı çiçek, Süleyman düğümü, haç, giyoş gibi bitkisel ve geometrik motifler işlenmiştir. Mozaikte tespit edilen bir adak yazıtı, yapının işlevi ve tarihi aydınlatmakta kısmen yardımcı olmaktadır. Grekçe yazıt, yazı karakterinden dolayı Erken Bizans dönemine tarihlendirilmektedir. Bani ismi okunabilen bu tip adak yazıtlarının, Erken Bizans döneminde daha çok kiliselerde yer aldığı bilinmektedir. Bunlardan hareketle, yapı kalıntısının Erken Bizans döneminde inşa edildiği ve büyük ihtimalle kilise olduğu söylenebilir.

Bu çalışmanın amacı, günümüzde neredeyse yok olmuş ve geçmiş tarihli fotoğraflarda görülebilen bir yapı ve bunun zemin mozaiklerini tanıtmak, bunları Bizans sanatı açısından değerlendirmektedir. Daha önce bilimsel bir yayına konu olmamış yapı kalıntısının ve zemin mozaiklerinin tanıtılmasının, Bizans sanatına, Anadolu ve Isparta’nın kültürel mirasına katkı sağlayabileceği düşünülmektedir.

Anatolia is one of the richest geographies in the world in terms of cultural heritage. Even today, there are many cultural heritages of historical importance in different parts of Anatolia that have not yet been registered and recorded. The building ruins with decorated mosaic, which is the subject of this study, is located in Çobanisa Village of Isparta Central District, where the existence of an ancient settlement or building ruins was previously unknown. The original name, construction date and function of the building, which is called as Building Ruins of Çobanisa Village, are not known for certain. The existing data is insufficient to provide exact information about the function and date of the building. The building was identified and registered in 2010, photographed and documented by Isparta Museum Directorate. The building is largely damaged and only the floor mosaics are partially preserved. In the period between 2010 and 2023, the floor mosaics, which were once intact, were also largely damaged. The floor mosaic, which can only be seen in photographs today, provides important clues about the function and history of the building.

The floor of the Building Ruins of Çobanisa Village is covered with a mosaic with geometric, floral and figurative decorations reflecting the characteristics of Early Byzantine mosaic art. The floor mosaic includes a votive inscription, geometric and floral motifs such as tangent circle, ivy leaves, four-leafed flowers, Solomon’s knot, cross and guilloche. A votive inscription found in the mosaic partially helps to illuminate the function and date of the building. The Greek inscription is dated to the Early Byzantine period due to its letter character. It is known that this type of votive inscriptions, in which the name of the constructor can be read, were mostly found in churches during the Early Byzantine period. Based on these, it can be concluded that the remains of the building were constructed in the Early Byzantine period and were most probably a church.

The aim of this study is to introduce a building and its floor mosaics, which are almost completely damaged today and can be seen in photographs of the past, and to evaluate them in terms of Byzantine art. It is thought that the introduction of the remains of the building and the floor mosaics, which have not been the subject of a scientific publication before, may contribute to the Byzantine art, cultural heritage of Anatolia and Isparta.