Taşıt ve Endüstri Kaynaklı Hava Kirleticilerinin Atmosferik Taşınımı ve Partikül Madde Dağılımlarının Model Temelli Değerlendirilmesi
Journal of YEKARUM, cilt.10, sa.1, ss.46-60, 2025 (TRDizin)
- Yayın Türü: Makale / Tam Makale
- Cilt numarası: 10 Sayı: 1
- Basım Tarihi: 2025
- Doi Numarası: 10.71208/yekarum.1698734
- Dergi Adı: Journal of YEKARUM
- Derginin Tarandığı İndeksler: TR DİZİN (ULAKBİM)
- Sayfa Sayıları: ss.46-60
- Süleyman Demirel Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Bu çalışma, taşıt ve endüstri kaynaklı hava kirleticilerinin atmosferdeki taşınım süreçlerini ve partikül madde (PM₁₀: 10 mikrometreden küçük parçacıklar, PM₂.₅: 2.5 mikrometreden küçük parçacıklar) dağılımlarını model temelli bir yaklaşımla değerlendirmektedir. Hava kalitesi modelleme çalışmaları, kirleticilerin yayılım dinamiklerinin anlaşılması, etkili kontrol stratejilerinin geliştirilmesi ve çevresel karar süreçlerinin desteklenmesi açısından kritik öneme sahiptir. Bu kapsamda, HYSPLIT (Hibrit Tek Parçacıklı Lagrangian Bütünleşik İz Sürme Modeli), AERMOD (Amerikan Meteoroloji Derneği / EPA Regülasyon Modeli), CALPUFF (Kaliforniya Puff Modeli) ve CMAQ (Çok Ölçekli Topluluk Hava Kalitesi Modeli) gibi önde gelen atmosferik modelleme araçları, teorik yapılarına, çözüm yöntemlerine ve uygulama potansiyellerine göre karşılaştırmalı olarak ele alınmıştır. Model seçiminde veri erişimi, emisyon kaynağının niteliği, çalışma ölçeği, kullanıcı kabiliyeti ve bölgesel koşullar gibi çeşitli faktörlerin belirleyici olduğu vurgulanmıştır. Isparta ili özelinde yapılan değerlendirme ile, yerel topografya, meteorolojik yapı ve kaynak dağılımına göre model uygulanabilirliği tartışılmış; mevcut veri sınırlılıkları ve potansiyel çözüm önerileri ortaya konmuştur. Elde edilen bulgular, partikül madde kirliliğinin modellenmesinde uygun model seçiminin, yerel çevre yönetimi ve hava kalitesi iyileştirme stratejileri açısından önemli katkılar sunabileceğini göstermektedir.
This study evaluates the atmospheric transport processes of air pollutants originating from vehicles and industrial activities, as well as the distribution of particulate matter (PM₁₀: particles with aerodynamic diameters less than 10 micrometers, PM₂.₅: particles smaller than 2.5 micrometers), using a model-based approach. Air quality modeling plays a critical role in understanding the dispersion dynamics of pollutants, developing effective control strategies, and supporting environmental decision-making processes. In this context, prominent atmospheric modeling systems such as HYSPLIT (Hybrid Single-Particle Lagrangian Integrated Trajectory), AERMOD (American Meteorological Society/EPA Regulatory Model), CALPUFF (California Puff Model), and CMAQ (Community Multiscale Air Quality Model) are comparatively examined based on their theoretical frameworks, solution methodologies, and application capabilities. Key factors affecting model selection, including data availability, emission source characteristics, study scale, user expertise, and regional context, are emphasized. A regional case assessment specific to the city of Isparta is presented, analyzing the applicability of different models in terms of local topography, meteorological structure, and emission distribution. Identified data limitations and proposed solutions are also discussed. The results reveal that selecting an appropriate model significantly contributes to the effective assessment of particulate matter pollution and provides practical insights for improving local air quality management and strategy development.