Maliyet paylaşımı kontratı ve Endüstri 4.0 yatırımının iki aşamalı yeşil tedarik zinciri üzerindeki etkileri
44. Yöneylem Araştırması ve Endüstri Mühendisliği (YA/EM) Ulusal Kongresi, Ankara, Türkiye, 25 - 27 Haziran 2025, ss.206, (Özet Bildiri)
- Yayın Türü: Bildiri / Özet Bildiri
- Basıldığı Şehir: Ankara
- Basıldığı Ülke: Türkiye
- Sayfa Sayıları: ss.206
- Süleyman Demirel Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Tedarik zincirleri sürdürülebilir kalkınma hedefleri doğrultusunda sadece ekonomik konulara odaklanmaktan uzaklaşmış ve ekonomik ve çevresel kaygıları birlikte düşünmeye başlamıştır. Üretim aşamaları yapay zeka ve dördüncü sanayi devrimi (Endüstri 4.0) dijital sistemleriyle yürütülerek kaynak verimliliği ve böylece tedarik zinciri performansı artırılabilmektedir. Küresel ısınmanın artması tüketicileri de etkilemiş çevreyi korumak üzere tüketicilerin yeşil ürünlere olan talepleri artmıştır. Bir ürünün fiyatı da tüketicilerin taleplerini etkileyen bir diğer faktördür. Fiyat iskontoları tüketicilerin daha çok satın almalarına yönelik bir stratejidir. Bu çalışmada fiyat ve çevre duyarlılığı olan pazara hizmet eden tek bir üretici ve tek bir perakendeciden oluşan bir tedarik zinciri problemi ele alınmıştır. Üretici daha çevreci üretim yapabilmek için üretim sürecini iyileştirmelidir. Bu amaçla, üretici teknoloji yatırımları yapmıştır. Teknoloji yatırımları ürünün yeşillik seviyesini artırmıştır ve yüksek yeşillik seviyesi ürünün talep miktarının artmasıyla sonuçlanmıştır. Endüstri 4.0 yatırım seviyesi üreticinin birim üretim maliyetini de etkilemektedir. İki aşamalı tedarik zincirindeki fiyat, yatırım ve üretim politikalarını belirlemek üzere merkezi ve merkezkaç modeller geliştirilmiştir. Merkezkaç tedarik zincirinde üreticinin sadece kendi politikasını eniyilemeye çalışması merkezi tedarik zinciriyle karşılaştırıldığında ürünün yeşillik seviyesinde azalmaya yol açmaktadır. Tedarik zincirinin toplam karı, talep (üretim) miktarı ve Endüstri 4.0 yatırım seviyesi merkezkaç tedarik zincirinde daha düşüktür. Tedarik zincirinin koordinasyonunu sağlamak amacıyla üretici ve perakendeci arasında maliyet paylaşımı kontratı geliştirilmiştir. Bu çalışmanın amacı oyun teorisi yaklaşımıyla, maliyet paylaşımı kontratının Endüstri 4.0 yatırım seviyesi ve dolayısıyla ürün yeşillik seviyesi, fiyat, birim ürün maliyeti ve perakendeci, üretici ve tedarik zincirinin karları üzerindeki etkisini -koordinasyon yeteneğini ve Pareto iyileştiren olup olmadığını- araştırmaktır. Ayrıca, Endüstri 4.0 yatırımının ve tüketicilerin yeşillik seviyesine duyarlılığın karar değişkenleri ve toplam karlar üzerindeki etkisi incelenmiştir. Sonuçlar, maliyet paylaşımı kontratının tedarik zincirini koordine edemediğini göstermiştir. Ancak, kontrat sonrasında tedarik zincirinin yeşillik seviyesi, talep miktarı ve üreticinin, perakendecinin ve tedarik zincirinin karları artmıştır. Bu durumda, maliyet paylaşımı kontratı Pareto iyileştirendir ve üretici ve perakendeci tarafından tercih edilebilirdir.